1995 De samenleving heeft een handicap

Van handicap naar beperking, opkomst sociaal model

Het denken over personen met een beperking wijzigde op het einde van de 18de eeuw, wat leidde tot de start en uitbouw van speciaal onderwijs. Een tweede grondige aanpassing in dat denken voltrok zich op het einde van de 20ste eeuw en laat zich het best omschrijven als volwaardig burgerschap. De Nederlandse CG-raad omschrijft dit als volgt: “Volwaardig burgerschap van mensen met een functiebeperking houdt ook in ingesloten te zijn, lid zijn van de samenleving in plaats van individu of groep in de marge”. De focus komt niet langer te liggen op wat de persoon met een functionele beperking niet meer kan, maar op wat hij nog wel kan en de wijze waarop hij nog in de samenleving opgenomen wordt.

Een aantal buitenlandse ontwikkelingen hebben deze nieuwe visie in Vlaanderen en Nederland tot ontwikkeling gebracht. Een voorloper lag bij het begrip normalisatie zoals dat, onder meer in Zweden, in de jaren zeventig ontstond. Het staat ook centraal in het werk van Wolf Wolfensberger, en zijn publicaties The principle of Normalization en Social Role Valorization. Kern van normalisatie ligt in het toegankelijker maken van het dagelijks leven voor personen met een handicap, zodat die aan de samenleving kunnen deelnemen. Daarmee zette men zich af tegen de institutionalisering van gehandicaptenzorg, tegen grote instellingen buiten de stad.
Een tweede inspiratiebron is de Britse Fundamental Principles of Disability uit 1975. Daarin wordt zeer expliciet gesteld dat “it is society which disables physically impaired people”. Het is de samenleving die van een lichamelijke beperking een handicap maakt. Iemand kan een mobiliteitsbeperking hebben en een rolstoel nodig hebben, maar als de samenleving gaan hellende vlakken of liften voorziet, dan pas veroorzaken trappen problemen en wordt de beperking een handicap. Als je met je rolstoel trein of bus niet opkan, dan pas word je gehandicapt gemaakt door de samenleving. Michael Oliver bouwde dit denken verder uit en maakte onderscheid tussen het medische model van handicap en het sociale model. Bij het laatste ligt de verantwoordelijkheid vooral bij de samenleving, en niet bij het individu dat beperkingen heeft.

Dit veranderend denken over handicap en samenleving heeft verstrekkende gevolgen gehad. De meest zichtbare maar minst belangrijke is wellicht het politiek correcte taalgebruik geweest. Het was niet langer netjes om over gehandicapten of gehandicapte mensen te spreken. Dat legde de focus op de beperking. Het alternatief werd mensen met een (functionele) beperking. Belangrijker gevolg is het ontstaan van wetgeving en beleid waarbij uitgegaan wordt van de plichten en vooral rechten van mensen met een beperking. Bepalend daarbij was in 1993 het gezaghebbende document Gelijke kansen voor personen met een handicap van de Verenigde Naties, in 2003 overgenomen door de Europese Unie. Voor Vlaanderen vertaalde dit zich in het gelijke kansen beleid, met sinds 1995 een minister gelijke kansen (als eerste Anne Van Asbroeck, sp.a) en een cel gelijke kansen binnen de Vlaamse administratie.

Publicatiedatum: 30-11--0001
Datum laatste wijziging: 08-01-2016

Auteur(s): Jan Steyaert

---

Extra

Binnen het sociale model wordt hulpverlening aan personen met een functionele beperking ook minder gericht op het individu, en meer op de samenleving. Toegankelijkheid is daarbij een sleutelbegrip. Vanuit het medische model wordt iemand die minder mobiel is, genezen of voorzien van hulpmiddelen (een rollator, een rolstoel). Vanuit een sociaal model wordt gekeken naar de toegankelijkheid van bijvoorbeeld de bebouwde omgeving (zijn er hellingen), het openbaar vervoer (opstap op bus of trein) of de elektronische leeromgeving (kan een student/medewerker met een visuele beperking er mee werken?).
Inzake toegankelijkheid is er in Vlaanderen nog een wereld te winnen. Kijk alleen maar eens naar waar je met een rolstoel op bus of trein kan, of naar de bioscoop!

Literatuur

• Wuyts, B. (2005), Over narren, kreupelen, doven en blinden. Leven met een handicap van de oudheid tot nu, Leuven: Davidsfonds.
• Oliver, M. (1991), Social work, disabled people and disabling environments, London: Jessica Kingsley
• van Lieshout, H., & Steyaert, J. (Red.) (2004), Digitaal onderwijs zonder drempels, Utrecht: SURF

Links

• Cel Gelijke Kansen
• het Vlaams Expertisecentrum Toegankelijkheid
• Infopunt Toegankelijk Reizen
• Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
• Gelijke Rechten voor Iedere Persoon met een handicap (GRIP vzw)

Studieopdrachten

Klik hier om de studieopdrachten te bekijken

---

< Vorige venster < Overzicht > Volgende venster >