Roel Vos (1938 - 2026)
openbaar bestuur, opbouwwerk
andragoog en opbouwwerker die een belangrijke rol speelde in de stadsvernieuwing van Groningen en later ook als gedeputeerde een opbouwwerker in de politiek bleef.
Begin 1974 had de PvdA in Groningen de gemeenteraadsverkiezingen spectaculair gewonnen. Meer dan ooit kreeg de partij het voor het zeggen en de oude politiek moest aan de kant. Sloop van volkswijken moest worden vervangen door vernieuwing van die wijken. En in plaats van een autoweg door de stad moest de fiets ruim baan krijgen.
Het was een tijd waarin links de dominante cultuur belichaamde. In Groningen was Max van den Berg de grote roerganger van deze beweging; later zou hij partijvoorzitter worden van de PvdA en weer later commissaris van de koningin in de provincie Groningen. Maar destijds was hij een piepjonge wethouder van 24 jaar. ‘Wij wilden stoppen met de oude sloopplannen en proberen de stadsvernieuwing op een andere wijze van de grond te krijgen. Ik had iemand nodig die zelfstandig kon functioneren als een soort inspraakcoördinator. Via-via hoorde ik dat er iemand in Friesland in het opbouwwerk zat die dat zou kunnen. Dat was Roel, die een jaar of wat ouder was dan ik.’
Opbouwwerk en macht
Roel Vos was in 1972 afgestudeerd aan het Andrologisch Instituut van de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn doctoraalscriptie ging over opbouwwerk en macht, en over de vraag hoe opbouwwerkers een rol kunnen spelen in sociale veranderingen. Vos vroeg zich af wat voor soorten machtstechnieken er zijn en hoe die kunnen worden aangewend. Dat deed hij zo gedegen dat het Nederlands Instituut voor Maatschappelijke Opbouw, het NIMO, zijn scriptie landelijke verspreiding gaf als NIMO-cahier 12.
Na zijn studie werkte Vos in Drachten bij de Werkplaats Opbouwwerk Noord Nederland, de WONN, destijds de plek in Nederland waar uitvoerig werd nagedacht over hoe opbouwwerkers planmatig en systematisch hun werk konden uitoefenen. Ook in zijn scriptie pleitte Vos al voor het investeren in de deskundigheid van opbouwwerkers. Hij had een broertje dood aan opbouwwerkers die als eenpitter aan het werk waren. In zijn ogen kon je in je eentje niet echt sociale veranderingen realiseren en macht uit oefenen. Dat vroeg om een goede en sterke organisatie.
Met deze bagage liet hij zich overhalen om de overstap naar Groningen te maken. Met succes. De gedreven politicus Van den Berg en de andragoog/opbouwwerker Vos kregen de stadsvernieuwing op een andere wijze, met inspraak van bewoners, van de grond. Van den Berg: ’Daar werkten we dag en nacht aan, praktisch 24 uur per dag. We bouwden een hele organisatie - Roel is later nog directeur van die stadsvernieuwing geworden. Hij heeft voor de stad en voor die wijken, die qua achtergrond vaak heel uiteenlopend waren, heel veel gedaan. Hij was geen technicus, maar doorzag de sociaal-organisatorische kant heel goed. Hij kon goed overweg met de culturele verschillen in de wijken, maar óók met de spanningen tussen overheid en bevolking.’
Grote omslag
In het linkse college van burgemeester en wethouders heerste scherpte en sturm-und-drang. Van den Berg noemt het ‘praktisch idealisme’. Roel Vos, iets ouder en vooral bedachtzamer, bracht rust. Van den Berg: ‘Roel kon mij heel goed bij de les houden.’ Mede dankzij Vos, zegt Van den Berg, ontstond er in de stad Groningen brede steun voor een grote omslag. ’Of dat nou op het gebied van verkeer, stadsvernieuwing of de plannen voor de binnenstad was. Op al die gebieden heeft Roel een grote rol gespeeld.’
In 1978 werd Roel Vos fractievoorzitter van de PvdA in de Provinciale Staten van Groningen, waar hij tussen 1980 tot 1991 gedeputeerde was. Historisch was de Groningse samenwerking tussen PvdA en VVD waaraan Vos een belangrijke bijdrage leverde. In de provincie van de dramkontige PvdA en de communistische, traditioneel gestaalde CPN organiseerde hij met Johan Remkes, lijsttrekker van de VVD, de eerste paarse coalitie van het land, ver voordat in 1994 Den Haag zover was. Die coalitie kwam niet tot stand na spreekwoordelijke ellenlange onderhandelingen. De twee, Remkes en Vos konden het goed met elkaar vinden, ze vertrouwden elkaar. En zo was het niet verwonderlijk dat ze hun coalitie regelden in de het Groningse café Wolthoorn, het legendarisch café in de Turftorenstraat, pleisterplaats van de lokale artistieke en politieke beau monde.
Onderkoning
In die periode gold Roel Vos als een van de machtigste bestuurders van het Noorden. Zijn kennis van dossiers, zijn netwerk en zijn politieke gevoel maakten hem tot een spil in het provinciebestuur. Niet voor niets werd hij in die jaren wel aangeduid als de ‘onderkoning van Groningen’ , een titel die hij met een zekere nuchterheid droeg. In Groningen werd al vroeg zichtbaar dat ideologische tegenstellingen konden wijken voor bestuurlijke stabiliteit en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Na zijn periode als gedeputeerde bleef Vos actief in het publieke domein. Hij was voorzitter van Radio Noord van 1991 tot 2001 en speelde een rol in uiteenlopende bestuurlijke en maatschappelijke organisaties. Roel Vos combineerde politieke macht met een sterke verbondenheid met de regio. Hij bleef een opbouwwerker in de politiek, met een scherp oog voor machtsverhoudingen en altijd gericht op resultaat. Hij kende Groningen, zijn bestuur en zijn mensen van binnenuit. Voorstanders prezen zijn daadkracht en bestuurlijke rust; critici vonden hem dominant, een eigenschap die meer gedreven opbouwwerkers in die tijd met hem deelden. Maar niemand betwistte zijn invloed. Zijn nalatenschap ligt besloten in een periode waarin politieke samenwerking vernieuwend was en bestuur nog sterk leunde op persoonlijk gezag en vertrouwen.
Deze biografische schets is samengesteld en deels overgenomen van verschillende In Memoria die na het overlijden van Roel Vos op 10 januari 2026 zijn verschenen. In het bijzonder die in de Groninger Internet Courant van 10 januari 2026 en de bijdrage van Jan Tromp in de rubriek Postuum in de Volkskrant van 17 februari.
Publicatiedatum: 03-03-2026
Datum laatste wijziging: 03-03-2026
Links
