Marius Romme (1934 - 2026)
geestelijke gezondheidszorg
behoort tot de grote drie van de sociale psychiatrie (met Querido en Trimbos) en ontwikkelde een nieuwe, betekenisvolle benadering voor mensen-die-stemmen-horen (1 op de 10 Nederlanders).
Marius Romme hoort met Arie Querido en Kees Trimbos tot de drie grote iconen van de sociale psychiatrie in Nederland. Ze traden in elkaars voetsporen en Romme was de laatste grote fakkeldrager. Hij overleed in juni 2026 op 92-jarige leeftijd.
Marius Romme studeerde geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij ook promoveerde in 1967. Van 1974 tot 1999 was hij hoogleraar sociale psychiatrie aan de medische faculteit van de Universiteit Maastricht. In 1981 publiceerde hij het boek Wat is sociale psychiatrie?, jarenlang het handboek voor iedereen die verder wilde kijken dan de medische blik die in de psychiatrie de boventoon voerde.
Psychiatrische tegenbeweging
Met Kees Trimbos speelde Marius Romme een steunende rol in de psychiatrische tegenbeweging van de jaren zeventig en tachtig. Samen met de sociaal-geneeskundige en de latere directeur van Pandora Egbert van der Poel en de voorzitter van de Cliëntenbond Hans van der Wilk richtten deze hoogleraren zich in oktober 1982 met een Adres tot de Tweede Kamer. ’Wij verzoeken u dringend de geplande nieuw- en verbouw van zeventien psychiatrische ziekenhuizen voorlopig te bevriezen (moratorium)’, schreven zij. Hun oproep leidde inderdaad tot een afbouw van intramurale voorzieningen en in Amsterdam zelfs tot het sluiten van psychiatrisch ziekhuis Santpoort.
Stemmen horen
Wereldwijde bekendheid kreeg Marius Romme door zijn initierende rol voor de stemmenhorenbeweging. Deze beweging groeide uit tot een wereldwijde gemeenschap die haar eigen krachtige stem ontdekte.
Het begon in 1985 toen hij met stemmenhoorder Patsy Hage in contact kwam. Zij voelde zich niet geholpen, omdat de psychiatrie vooral keek of haar stemmen een symptoom waren van een ziekte, maar niet naar wat de stemmen voor haar betekenden. Patsy had veel last van haar stemmen: ze beperkten haar leven, maakten haar bang en zorgden ervoor dat ze zich isoleerde en somber werd.
Omdat gewone hulp niet hielp, vertelde Patsy haar verhaal in het tv-programma Sonja op Maandag. Daaruit kwamen meer dan 700 reacties van andere stemmenhoorders. Sommige mensen bleken wél goed met hun stemmen om te kunnen gaan. Dit leidde tot verder onderzoek.
De kern van de benadering is dat stemmen niet alleen als symptoom gezien moeten worden, maar als persoonlijke ervaringen met een betekenis. Door vragen te stellen over de stemmen — wie ze zijn, wat ze zeggen, wanneer ze begonnen en waarmee ze samenhangen — kan de stemmenhoorder ze beter leren kennen.
Daaruit ontstond het Maastrichts stemmeninterview. Dit interview helpt om de stemmen systematisch in kaart te brengen. Het doel is om samen met de stemmenhoorder te begrijpen welke functie en betekenis elke stem heeft in relatie tot zijn of haar levensgeschiedenis en problemen.
Stichting Weerklank
Samen met zijn partner Sandra Escher heeft hij in 1988 Stichting Weerklank en later Intervoice opgericht. Hun samenwerking leidde er toe dat mensen die stemmen horen op ‘journalistieke wijze’ worden geïnterviewd en de twee stichting brachten de verhalen steeds verder onder de aandacht voor het grote publiek. Feitelijk deden dat ervaringsdeskundigen die in de omgang van mensen-die-stemmen-horen een steeds grotere rol gingen spelen.
Hiermee werd een ontwikkeling in gang gezet om stemmenhoorders anders te benaderen. Niet vanuit een ziektemodel maar vanuit het gegeven dat stemmen horen een bijzondere menselijke eigenschap is en de stemmen vaak betekenisvol zijn. Samen met Sandra Escher schreef een groot aantal toonaangevende boeken over het verschijnsel stemmen horen, die in vele talen zijn gepubliceerd.
Tijdens het Internationale Documentaire Festival Amsterdam (IDFA) in 2025 ging de documentaire My word against mine van regisseur Maasja Oomss in première. Deze indrukwekkende documentaire brengt op een Rommiaanse wijze mensen in beeld die stemmen horen en daarover in gesprek zijn met Dick Corstens, een psychiater die het vak leerde van Marius Romme en met wie Romme veel, nauw en intensief samenwerkte. Vlak na zijn overlijden na zijn overlijden schreef Corstens op LinkedIn een gepassioneerde terugblik op zijn leermeester, die we hier tot slot overnemen.
Terugblik Dick Corstens
‘Marius was een echte sociaal psychiater. Dat betekent dat je alles vanuit dat perspectief bekijkt en probeert op te lossen. Net zoals biologisch - ik begrijp niet dat ze dat woord hebben gekaapt, biologie is echt wat anders - psychiaters vooral met de juiste classificaties en pillen alles willen oplossen. Dat perspectief wilde ik me eigen maken, en de enige die me dat kon bijbrengen was Romme. Daarom ben ik in Maastricht de opleiding gaan doen. Niet dat ik biologie niet interessant vond, maar omdat dit perspectief zo ontzettend verwaarloosd werd.
Systeemtheorie, dat was wat me aansprak. Ieder niveau heeft zijn eigen verhaal en oplossing. Zonder het sociale niveau kun je niks. Hij had al Wat is Sociale Psychiatrie geschreven. Sociale Rollen, Sociale Netwerken werden concreet operationeel en onderzoekbaar gemaakt. Toen ik kwam kijken was hij al bezig met stemmen horen. Fantastisch, dat je aan een televisiepubliek vraagt om geholpen te worden. Omdat je kennis tekortschiet. Sociale psychiatrie in optima forma! Heel veel mensen reageerden. Die werden gemobiliseerd, zaij werden bevraagd. Congressen over stemmen horen. Congressen door stemmenhoorders. Ervaringskennis. Hulpverleners buiten de GGZ. Ik heb stemmenhoorders die nooit patiënt waren mogen spreken. Stemmenhoorders werden vrienden. Stemmen horen is een menselijke eigenschap. Stemmen horen kan een last worden, maar de meeste mensen kunnen ermee omgaan. Voice Dialogue, een visie/methode die ook bruikbaar bleek bij stemmenhoorders. Uiteindelijk succesvol onderzoek in Engeland (2026). Empowerment, emancipatie, zelfhulp, woorden die geconcretiseerd werden in zelfhulpgroepen, netwerken, in een internationale beweging: the International Hearing Voices Network. Brazilië, fantastisch wat een energie. Engeland, activisme. Denemarken, gestaag doorgaan. Japan, die begrepen waar het om ging. USA, omarmen die stemmen. Duitsland, praktisch uitwerken. Frankrijk, losse energie. Spanje, overweldigende belangstelling. Griekenland, enorme passie. Australië, continentale verandering. West-Balkan, communicatie gestaag doorzetten. Nederland, daar is het Maastrichtse model nu echt een optie, dankzij Weerklank, en omdat Marius en Sandra zich er niet meer mee bemoeien. Vreemd, dat laatste. Je hebt pioniers en mensen die het uitvoeren. Zonder pioniers kun je niks bereiken. Marius en Sandra waren pioniers. Activistisch, charmant, vechters. Veel mensen zeggen dat ze hun leven danken aan hen. En dat begrijp ik volkomen. Tegelijk is belangrijk dat wij ieder afzonderlijk stappen zetten binnen onze context. De stemmenhoordersnetwerken zijn ontzetten belangrijk. Noodzakelijk voor eenieder. Wat een verhaal, wat een reis, met Marius en Sandra. Bijna niet te bevatten.’
Publicatiedatum: 07-06-2026
Datum laatste wijziging: 07-06-2026
Auteur(s)
Links
