Peter Faber (1943 - 2026)
sociaalcultureel werk
Bewogen acteur, die met Werkteater locatietheater maakte in buurten en ziekenhuizen. Hij zette zich met de Peter Faber stichting in voor jongeren die buiten de boot dreigden te vallen.
Peter Faber, die op 6 augustus 2026 is overleden, is bij het grote publiek vooral bekend als acteur. Hij speelde hoofdrollen in films als Max Havelaar, Soldaat van Oranje, Ciske de Rat en Schatjes! en was jarenlang te zien op televisie en in het theater. Maar wie alleen naar zijn artistieke carrière kijkt, mist een belangrijk deel van zijn betekenis. In het leven en werk van Faber loopt een andere lijn die minstens zo interessant is: zijn sterke betrokkenheid bij mensen die gemakkelijk buiten de samenleving terechtkomen. Vooral jongeren die weinig kansen krijgen, konden op zijn bijzondere aandacht rekenen. Theater was voor hem daarbij geen doel op zichzelf, maar een middel om mensen in beweging te krijgen.
Amsterdam-Noord
Faber werd op 9 oktober 1943 geboren in Schwarzenbach an der Saale in Duitsland en verhuisde als kind met zijn ouders naar Amsterdam-Noord. Daar groeide hij op in Tuindorp Oostzaan. Zijn jeugd was niet eenvoudig. Op school kreeg hij op zestienjarige leeftijd te horen dat uit Amsterdam-Noord “nog nooit iets goeds” was voortgekomen en dat hij zelf niets zou worden. Faber heeft die vernederende uitspraak later juist gebruikt als een belangrijk referentiepunt in zijn werk met jongeren. Hij weet uit eigen ervaring wat het betekent wanneer anderen al vroeg bepalen wie je bent en wat je mogelijkheden zouden zijn.
Zijn eigen leven nam echter een onverwachte wending. Via een kapper kwam hij op zestienjarige leeftijd in aanraking met een auditie voor Een midzomernachtsdroom in het openluchttheater van Amsterdam-Noord. Die ervaring bracht hem op het toneel en opende een wereld die hij daarvoor nauwelijks kende. Faber beschouwt dat moment achteraf als beslissend: iemand zag kennelijk iets in hem wat hij zelf nog niet kon zien. Juist die ervaring zou later een belangrijke inspiratiebron worden voor zijn werk met jongeren. Hij wilde voor anderen iets betekenen van wat die kapper destijds voor hem had betekend: een kans, aandacht en het vertrouwen dat er meer in iemand kan zitten dan zijn omgeving op dat moment ziet.
Werkteater
In 1970 was Faber betrokken bij de oprichting van het Werkteater, een theatercollectief dat het traditionele Nederlandse toneel ingrijpend wilde vernieuwen. Het gezelschap wilde niet alleen toneel maken vóór een publiek, maar theater maken mét mensen. Improvisatie, actuele maatschappelijke thema’s en contact met het publiek stonden centraal. Het Werkteater koos bovendien nadrukkelijk voor andere plekken dan de klassieke schouwburg. Er werd gespeeld in buurthuizen en ziekenhuizen, op plaatsen waar mensen woonden, werkten of verbleven. Daarmee werd theater letterlijk de buurt ingetrokken. Het gezelschap richtte zich op het dagelijks leven en op mensen die in het reguliere culturele circuit niet vanzelfsprekend aan bod kwamen. Thema’s als eenzaamheid, dementie en criminaliteit werden niet van een afstand bekeken, maar vanuit de ervaringen van mensen zelf.
Die manier van werken past goed bij de sociale kant van Faber. Theater werd een vorm van ontmoeting. De afstand tussen speler en toeschouwer werd kleiner en maatschappelijke kwesties konden onderwerp worden van een gezamenlijke ervaring. Het Werkteater maakte daarmee deel uit van een bredere ontwikkeling in de jaren zeventig waarin kunstenaars, welzijnswerkers en buurtorganisaties probeerden aan te sluiten bij het dagelijks leven van mensen. Niet de culturele elite of de grote zaal stond centraal, maar de samenleving zelf.
Theater als instrument
Voor Faber bleef die gedachte ook na het Werkteater belangrijk. Hij bleef niet alleen acteur, maar ontwikkelde zich steeds meer tot iemand die theater en creativiteit gebruikte als instrument voor persoonlijke en maatschappelijke verandering. Dat werd bijzonder zichtbaar in zijn werk met jongeren. In 2008 richtte hij de Peter Faber Stichting op. De aanleiding was nauw verbonden met zijn eigen jeugd in Amsterdam-Noord. Hij wilde jongeren uit Tuindorp Oostzaan en Amsterdam-Noord iets teruggeven van wat hij zelf als opgroeiende jongen had gemist: trots, zelfvertrouwen en het besef dat je meer kunt dan je denkt.
De stichting richt zich vooral op jongeren en jongvolwassenen die zich in een kwetsbare of achterstandspositie bevinden. Daarbij kiest Faber bewust niet voor een benadering waarin jongeren worden gereduceerd tot hun problemen. De stichting spreekt bijvoorbeeld over jongeren die aandacht nodig hebben, in plaats van over “probleemjongeren”. Het uitgangspunt is dat er achter gedrag, ook wanneer dat destructief is, talent, energie en mogelijkheden kunnen schuilgaan. De bedoeling is jongeren te helpen de overstap te maken van destructieve naar creatieve energie.
Ontwikkelen van zelfvertrouwen en handelingsvermogen
Dat uitgangspunt krijgt vorm in theater, creatieve projecten, workshops en educatie. Jongeren worden uitgedaagd om zelf iets te maken, op te treden, samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen. Het gaat Faber niet alleen om een leuke theaterervaring. Het gaat om het ontwikkelen van zelfvertrouwen en handelingsvermogen: ontdekken dat je iets kunt, dat je invloed hebt en dat je keuzes kunt maken. In zijn eigen woorden draait het om de beweging van “ik kan het, ik wil het, ik doe het”.
Een belangrijk onderdeel daarvan is het Educatief Programma Jongeren (EPJO), dat de stichting samen met politie, Openbaar Ministerie en rechtspraak ontwikkelde. Het programma richt zich op jongeren van ongeveer 11 tot 18 jaar en wil hen bewust maken van de gevolgen van keuzes en gedrag. Ook werkt de stichting met jongeren die al met criminaliteit of justitie in aanraking zijn gekomen. Daarbij probeert Faber niet boven hen te staan als deskundige die vertelt hoe het moet. Zijn eigen levensverhaal geeft hem juist een andere positie: die van iemand die weet dat een leven een andere richting kan krijgen wanneer iemand je op het juiste moment ziet en aanspreekt.
Nieuwe mogelijkheden openen
Daarmee vormt zijn sociale werk eigenlijk een voortzetting van de principes van het Werkteater. Ook daar ging het om het opzoeken van mensen buiten de traditionele culturele instellingen, het serieus nemen van hun ervaringen en het gebruiken van theater als middel voor ontmoeting en verandering. Bij Faber verschuift het accent later sterk naar jongeren die dreigen af te haken. Hij probeert hen niet alleen iets te leren, maar vooral iets te laten ervaren: dat zij ertoe doen en dat hun toekomst niet volledig wordt bepaald door hun afkomst, buurt, verleden of fouten.
De sociale betekenis van Peter Faber ligt daarom niet alleen in de voorstellingen die hij heeft gespeeld. In het kielzog van het Werkteater zijn er op heel veel plaatsen theatergezelschappen in buurten en wijken aan de slag gegaan om zich direct met bewoners of met jongeren te verbinden en te engageren. Cruciaal in het leven van Peter Faber is zijn talent om zijn bekendheid en zijn eigen levensverhaal in te zetten voor mensen die minder gemakkelijk gehoord worden. Van het Werkteater dat de schouwburg verliet en de buurten en ziekenhuizen binnenging tot de Peter Faber Stichting die jongeren probeert te bereiken: steeds staat dezelfde gedachte centraal. Theater is waardevol wanneer het mensen bij elkaar brengt, ruimte geeft om zichzelf te ontdekken en nieuwe mogelijkheden opent.
Voor Faber was dat geen abstract ideaal. Hij heeft zelf ervaren dat één ontmoeting, één kans of één persoon die in je gelooft een levensloop kan veranderen. Juist daarom richtte hij zich zo nadrukkelijk op jongeren die door anderen al snel worden afgeschreven. Zijn sociale werk laat zien dat kunst en sociaal werk elkaar kunnen raken: niet door mensen te vertellen wie ze moeten worden, maar door ze de ruimte te geven te ontdekken wie ze kunnen zijn.
Foto: Jos van Zetten from Amsterdam, the Netherlands - Peter Faber, CC BY 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9600708
Publicatiedatum: 17-08-2026
Datum laatste wijziging: 17-08-2026
Links
