Kan de jeugdzorg veranderen? Een hoopvolle kijk op de toekomst van een werkveld.
2023 – Twaalfde Mulock-Houwer-lezing
Uitgesproken door Tom van Yperen
2023-11-16 Kinderrechtenhuis in Leiden
Stop met vingerwijzen naar de overheid, en neem samen de
verantwoordelijkheid voor het slagen van de jeugdzorg. Die
oproep deed Tom van Yperen aan het jeugdveld tijdens de twaalfde Mulock Houwer-lezing op 16 november 2023.
Al decennialang is vernieuwing van de jeugdzorg
noodzakelijk. Eind vorige eeuw al deed Mulock Houwer
voorstellen die nog steeds actueel zijn. Zoals zijn pleidooi
om meer ambulant te werken met gezinnen en de residentiële
zorg af te bouwen.
Hoe komt het dat we ruim 50 jaar later nog steeds worstelen
met dezelfde problemen? Volgens Van Yperen gaat het vaak mis
zodra een goed idee wordt omgezet in wetgeving. De betrokken
partijen morrelen zoveel aan de inhoud, dat er uiteindelijk
weinig van overblijft.
Kritisch, maar hoopvol
Kan de jeugdzorg eigenlijk wel veranderen? Op die vraag
zoekt Van Yperen antwoord. Hij is kritisch, maar hoopvol.
Hoop put Van Yperen uit de unieke samenwerking voor de
Hervormingsagenda. Laat die het startpunt zijn voor een
gedeelde verantwoordelijkheid, betoogt hij.
Zijn kritiek richt zich op de beleidsmatige focus in de
sector. Niet de hervorming zelf, maar de grote
maatschappelijke jeugdvraagstukken moeten centraal staan.
Zoals het toenemend jeugdzorggebruik en de druk van sociale
media. Die vragen om brede, maatschappelijke oplossingen.
Van Yperen pleit ervoor om ouders, opvoeders, kinderen en
jongeren een stevige rol hierin te geven. ‘Jongeren spreken
zich uit. Zij hebben de kracht om de gevestigde partijen uit
hun koker te bewegen.’
Over Tom van Yperen
Tom van Yperen is orthopedagoog. Zijn werk is vooral gericht
op de kwaliteit van de hulp- en dienstverlening voor
kinderen, jongeren en hun opvoeders. Hij adviseert
instellingen, gemeenten, landelijke organisaties en
overheden over de kwaliteit en de transformatie van het
jeugdstelsel en de ontwikkelingen in het passend onderwijs.
Van Yperen heeft 20 jaar ervaring als hoogleraar. Eerst aan
de Universiteit Utrecht, daarna aan de Rijksuniversiteit
Groningen. Hij stimuleert veel onderzoek naar de
effectiviteit en verdere ontwikkeling van de jeugdzorg in de
praktijk. Zijn persoonlijke kennis en ervaring neemt hij mee
in de lezing.
Mulock Houwer
Daniël Quirijn Robert Mulock Houwer (1903-1985) is een
invloedrijke figuur in de geschiedenis van de jeugdzorg.
Zelf groeide hij op in particuliere opvoedingsgestichten
waar straffen en onderdrukken het opvoedingsklimaat
bepaalden. Hij trok van pleeggezin naar pleeggezin.
Halverwege de jaren twintig van de vorige eeuw begon hij aan
een lange carrière in de jeugdzorg. Eerst bij diverse
instellingen voor jongeren die niet thuis konden wonen,
later onder andere als hoofd van het Nationaal Bureau voor
de Kinderbescherming. Mulock Houwer predikte geen
hervormingen van achter zijn bureau, maar bracht
veranderingen en verbeteringen tot stand die voortvloeiden
uit zijn ervaringen in de praktijk. Wie zich nu in zijn
gedachtegoed verdiept, zal verrast zijn door de actuele
betekenis van zijn werk.
De Mulock Houwer-lezing is een initiatief van het Nederlands
Jeugdinstituut en Defence for Children in samenwerking met
Pro Juventute en de Canon Zorg voor de Jeugd.
Naar aanleiding van de lezing van Tom van Yperen maakte Canon-redacteur Jos van der Lans een Canon-podcast. Daarin bespreekt Van Yperen veertig jaar hervormingen in de jeugdzorg, die niet bepaald succesvol zijn gebleken. Opnieuw is verandering nodig, want de jeugdzorg loopt van alle kanten vast.
In deze Canon sociaal werk-geschiedenis podcast analyseert Van Yperen niet alleen waar het in het verleden mis is gegaan. Ook schetst hij hoe de jeugdzorg van onderop en gericht op het gezamenlijk oplossen van problemen de toekomst weer de baas kan worden.
Video-registratie: