Nieuwsarchief

In de Groene Amsterdammer van 2 juli een zeer lovende en informatieve recensie van Autisme. Een biografie van Nierls Springveld. De recensent, Tom Grosveld, beschrijft aan de hand van het boek hoe autisme zich ontwikkelde van een benaming voor een symptoom van schizofrenie tot een term voor een zeldzame kinderstoornis tot een veelvoorkomende vorm van neurodiversiteit.  Hij schrijft: 'Dat is wat Autisme: Een biografie zo moeilijk weg te leggen maakt: het is niet alleen een compleet overzichtswerk, maar ook een soepel lezend verhaal vol sprankelende  gevalsbeschrijvingen en portretten van wetenschappers, ouders en activisten die steeds meer met elkaar verweven raken en de lezer gezamenlijk door de geschiedenis van autisme begeleiden.

Het kabinet heeft excuses aangeboden aan vrouwen die tussen 1956 en 1984 gedwongen werden om hun pasgeboren baby's af te staan. Staatssecretaris Van Bruggen deed dat op een bijeenkomst met gedupeerden in cultuurcomplex Amare in Den Haag. Ook aan de kinderen van deze 'afstandsmoeders' en de vaders van de kinderen werden excuses aangeboden. Het ging vaak om ongetrouwde vrouwen en meisjes die hun kinderen afstonden onder druk van kerk en familie. Maar ook instanties zoals de Raad voor Kinderbescherming speelden er een rol in. Geschat wordt dat zo'n 13.000 tot 14.000 ongehuwde vrouwen in die periode hun kind onvrijwillig moesten afstaan.

Het Nationaal Monument Jeugdzorg DE ERKENNING dat op 12 juni 2026  werd onthuld is als nieuw venster toegevoegd aan de Canon zorg voor de jeugd. Het venster vertelt het verhaal van het begin van het initiatief na het verschijnen van het rapport van de commissie-De Winter tot aan de onthulling in  het Apeldoorns Zuiderpark. Het verdient een plek in de Canon omdat wanhoop en hoop erin samenkomen. De initiatiefnemers omschreven het zeven jaar geleden zo: ‘ Het Monument Geweld in de Jeugdhulp verbeeldt het moment dat het lot van kinderen in de jeugdhulp niet langer in handen is van jongeren die in verzet treden of met veel moeite hun verhaal durven te doen, maar drukt uit dat hun lot een verantwoordelijkheid is van iedereen, van de instellingen, van de overheid, van de jongeren en hun verwanten. Een verantwoordelijkheid die nooit, geen moment mag verslappen, want dat is precies wat de geschiedenis heeft geleerd. Excuses zijn niet voldoende. De geschiedenis vraagt om meer. De toekomst vraagt om meer.’ 

In de flank van dit venster is ook een venster gemaakt over het in 2022 onthulde Monument voor meisjes van De Goede Herder. 

De aandacht voor het koloniale verleden werpt ook een ander licht op de geschiedenis van het modern sociaal werk. Bekend was dat de eerste fundamenten van het sociaal werk, zoals het Volkshuis Ons Huis (1892) en de start van de Opleidinginrichting voor sociale arbeid (1899, de latere School voor maatschappelijk werk), van de grond kwamen met steun van weldoeners als de familie Janssen. Maar veel aandacht van de herkomst van die financiële steun is er nooit geweest. Dat die filantropische miljoenen verdiend werden door mensonterende uitbuiting van contractarbeiders op tabaksplantages in Deli (Sumatra) is kennelijk lange tijd niet de moeite van het vermelden waard geweest. Terwijl de weldoeners wel geëerd werden met standbeelden en straatnamen. En het erge is: begin twintigste eeuw waren die feiten wel degelijk bekend. In de Canon sociaal werk is daarom een venster toegevoegd over deze wrange geschiedenis.  

125 jaar geleden, op 22 juni 1901, werd de Woningwet aangenomen, een van de meest betekenisvolle sociale wetten van de 20e eeuw. De wet legde de basis voor de sociale woningbouw in Nederland via woningbouwverenigingen. Het bezorgde Nederland tot op de drempel van de 21e eeuw een internationale reputatie over hoogwaardige en toegankelijke volkshuisvesting. Die reputatie is de laatste decennia wel verschrompeld mede als gevolg van marktwerking, terugtredende overheid en veranderde wetgeving. Alle reden om nog een keer naar de oorspronkelijke bedoeling te kijken.  

Zie ook het overzicht in Aedes Magazine, nr 2/26

Het Van der Pek-blok in de Indische Buurt, tussen de Balistraat en Eerste Atjehstraat, heeft een bijzondere geschiedenis. De bewoners van het blok vormden een hechte gemeenschap. Ze zaten in de vele clubs die het blok rijk was en kwamen bijeen tijdens muziekoptredens en feesten in de gezamenlijke binnentuin.

Woningopzichteres Clasien Meursing speelde daarbij een belangrijke rol. Zij was van 1919 tot 1946 de spil waar het blok om draaide. Alle bewoners kenden haar goed. En zij kende alle bewoners.

Meursing haalde iedere week de huur op en zorgde dat de woningen goed werden onderhouden. Ook organiseerde zij allerlei activiteiten, zoals kinderclubs, lezingen en gezamenlijke vakanties. Daarnaast hielp zij bewoners met vragen over geld, opvoeding en andere problemen in het dagelijks leven.

Over het actieve gemeenschappelijke leven in dit blok en de speciale rol van Meursing is een tentoonstelling gemaakt, getiteld Woningopzichteres Clasien Meursing en het sociale leven in het Van der Pek-blok. Te zien in het weekend van 13 tot 18 uur in de Poorthuisjes bij het blok aan de Molukkenstraat. Aan de hand van veel foto's is te zien hoe het leven in het woonblok vroeger was. Ook komt het werk en de betekenis van woningopzichteressen zoals Clasien Meursing aan bod. De tentoonstelling is gratis toegankelijk, iedereen is welkom.

Het is 1939. De congregatie van de zusters Augustinessen besuit jonge ongehuwde, zwangere vrouwen op te vangen. Het opvanghuis in hartje Utrecht noemen zij ‘Meisjesstad’. Zuster Maria Leunissen werkte 23 jaar voor Meisjesstad. Voordat ze intrad in het klooster deed ze de opleiding maatschappelijk werk. In twee korte films kijkt zuster Maria terug. Het eerste deel gaat over het werk met de vrouwen, het tweede deel over kerkvader Augustinus (354-430) als inspiratiebron bij dit werk.

In een tweede video vertelt ze over de betekenis die het gedachtegoed van Augustinus bood voor hun werk. Hans Alderliesten schreef er in de reeks HCSW-publicaties een mooi essay over.  

https://youtu.be/yp8cAdU0790

Op 12 juni 2026 werd in het Zuiderpark in Apeldoorn het Nationaal Monument Jeugdzorg ‘De Erkenning’ onthuld. Dat gebeurde op de dag af precies zeven jaar nadat de Commissie onderzoek geweld in de jeugdzorg, de commissie-De Winter, een snoeihard oordeel had geveld over de toepassing van geweld in de jeugdzorg. Op de website van de Canon sociaal werk is een aparte pagina ingericht met achtergrondinformatie. Tevens is er een Canon-podcast (#26) waar in tien episodes, afgewisseld met getuigenissen van slachtoffers, wordt stilgestaan bij een geschiedenis die te lang is weggemoffeld. In het YouTube kanaal van de Canon is een videoregistratie geplaatst van de onthulling van het monument.  

Op 4 juni overleed Marius Romme. Hij behoort (met Querido en Trimbos) tot de grote drie van de sociale psychiatrie. Van 1974 tot 1999 was hij hoogleraar sociale psychiatrie aan de medische faculteit van de Universiteit Maastricht. In 1981 publiceerde hij het boek Wat is sociale psychiatrie? - jarenlang het handboek voor iedereen die verder wilde kijken dan de medische blik die in de psychiatrie de boventoon voerde. Grote betekenis had hij (samen met zijn vrouw Sandra Escher) voor de omgang van mensen-die-stemmen-horen (één op de tien Nederlanders). Niet vanuit een ziektemodel maar vanuit het gegeven dat stemmen horen een bijzondere menselijke eigenschap is en de stemmen vaak betekenisvol zijn.  

Van 18 tot en met 25 mei 1976 organiseerden verschillende organisaties, waaronder de Cliëntenbond, de Gekkenzevendaagse ‘Te gek om vast te zitten’ waarin zij actie voerden voor herziening van de krankzinnigenwet. De week werd in Den Haag afgesloten met een duizendkoppige Tocht van de Rammelende Sleutelbossen vanaf het Malieveld naar Nieuwspoort, het vormde een van de hopogtepunten van de aan de weg timmerende Gekkenbeweging. Daar werd op een alternatieve hoorzitting de uitslag bekendgemaakt van een enquête onder zeshonderd psychiatrische (ex-)patiënten, die rechteloos in een inrichting waren beland. 25 procent van de ondervraagden was bij aankomst onmiddellijk geïsoleerd, 40 procent hoorde niet eens of ze vrijwillig of met een machtiging (= gedwongen) werden opgenomen, 50 procent hoorde ook niet waarom, 75 percent kreeg niet uitgelegd wat de rechten van een patiënt zijn en 50 procent werd niet voorgesteld aan medepatiënten. Niet lang daarna werd de bijna 100-jariuge wet veranderd en de rechten van patiënten beter verankerd.

Zie ook het venster: 1972 Corrie van Eijk-Osterholt: Laten ze het maar voelen - Start van de gekkenbeweging

Over het leven van mensen met een beperking op Aruba is opvallend weinig geschreven. Toch maken veel inwoners van het eiland dagelijks mee wat het betekent om te leven met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking. Het recent verschenen boek Beperkt op Aruba doorbreekt die stilte. Naast ervaringen van Arubaanse mensen met een beperking plaatsen Hans Kröber en Hans Akveld de positie van mensen met een beperking in een bredere historische en maatschappelijke context. Hoe is de situatie in de afgelopen 150 jaar veranderd? Welke rol spelen cultuur, geloof, armoede en onderwijs? Wat vinden mensen zelf dat er nodig is om te komen tot een samenleving waarin iedereen mee kan doen?

Op 26 april 1926 zag in de hofstad de Vereeniging voor de Haagsche Jeugd het licht. Het eerste doel was: het vinden van een gebouw waar men activiteiten voor de arbeidersjeugd kon organiseren. Dat lukte nog hetzelfde jaar. Dat was het begin van buurtcentrum De Mussen, nog steeds een dynamisch activiteiten- en ontmoetingscentrum in de Haagse Schilderswijk. Aan die geschiedenis  is onlosmakelijk de naam van Jaap de Bruin verbonden, de gedreven eerste directeur van De Mussen die vele generaties Hagenezen langs heeft zien komen en vooruit geholpen. Dit najaar viert De Mussen haar eeuwfeest. Raadpleeg daarvoor binnenkort de agenda.

Zie ook: 

Niks geteisem! Het wonderbaarlijke verhaal van De Mussen  

Sociale Kwesties, de podcast van Movisie, is deze aflevering te gast bij het symposium van het Historisch Centrum Sociaal Werk. Presentatoren Madelief Timmers en Marcel Ham spreken daar met historicus James Kennedy over het belang van geschiedenis voor sociaal werkers. ‘Waarom maken wij de keuzes die wij maken?’

James Kennedy is hoogleraar moderne geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Het belang van de historie voor sociaal werkers staat voor hem buiten kijf. ‘Door het gewicht van het verleden te beseffen, zie je hoe wij hier zijn gekomen. Waarom maken wij de keuzes die wij maken? Waarop is dat gebaseerd? En hoe helpt het verleden om zo'n patroon te verstaan?’

Op 27 maart 2026 organiseerde het Historisch Centrum Sociaal Werk en de Universiteit voor Humanistiek het symposium Historisch bewustzijn: kompas voor sociaal werk. Jan Willem Duyvendak, hoogleraar sociologie aan de UvA, en  en James Kennedy, hoogleraar moderne Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit Utrecht, waren de twee keynote speakers. Van hun inspirerende en tot nadenken stemmende lezingen is een audioregistratie gemaakt die als Canon-podcasts #24 en #25 te beluisteren zijn.   

Nederland en de Verenigde Staten waren de eerste landen ter wereld met een beroepsopleiding voor sociaal werkers. In Nederland startte die in 1899 op initiatief van Marie Muller-Lulofs met de school voor Maatschappelijk Werk, voorloper van de huidige Hogeschool van Amsterdam. Eind 2025  vierde die opleiding haar 125-jarig bestaan met een symposium. Voor een bijdrage daaraan onderzocht Jan Willem Bruins de historische ontwikkeling van de beroepsopleidingen.

Vandaag hebben Peter Rensen (HCSW) en Jos van der Lans (Canon sociaal werk) de vergadering van het Landelijk OpleidingsOverleg van het sociaal werk, het LOO, verstoord om alle aanwezigen het boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk te overhandigen. Met een oproep om in de opleiding weer serieus aandacht te gaan besteden aan de geschiedenis van het sociaal werk. Op YouTube een korte impressie.

Het kabinet gaat nog voor de zomer officiële excuses aanbieden aan afstandsmoeders en hun afgestane kinderen voor de rol die de overheid heeft gespeeld bij binnenlandse afstand en adoptie. Daartoe heeft de ministerraad afgelopen vrijdag unaniem besloten. „Er is sprake geweest van groot onrecht, met onnodig veel leed tot gevolg dat vaak tot op de dag van vandaag voelbaar is”, schrijft Claudia van Bruggen, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (D66) in een reactie. „De gebeurtenissen, zoals opgetekend in het rapport Schade door schande hadden nooit mogen plaatsvinden.”

Het besluit volgt op een jarenlange strijd voor erkenning en herstel door belangenorganisaties en belanghebbenden. Afgelopen tien jaar werden meerdere onderzoeken gedaan naar afstand en adoptie, waarbij excuses en maatregelen uitbleven. In april vorig jaar nam de Tweede Kamer een motie aan waarin erkenning werd uitgesproken voor „het grote verlies, leed en onrecht dat duizenden ongehuwde moeders en kinderen is aangedaan”.

Dat leed werd bevestigd door een onderzoek door Micha de Winter, afgelopen zomer. Uit het rapport bleek hoe „onvoorstelbaar groot” de gevolgen waren voor duizenden meisjes en vrouwen die tussen 1956 en 1984 hun baby’s moesten afstaan. „Het onrecht spatte van iedere pagina”, zei De Winter eerder in NRC. „Er is dwars over belangen en gevoelens van mensen heen gewalst.”

Bron: NRC, 13 april 2026

De uitgave markeert een halve eeuw welzijnswerk in de stad en laat zien hoe De Schoor al jarenlang deel uitmaakt van de stad en zich heeft ontwikkeld tot de brede welzijnsorganisatie die het vandaag de dag is. Voor deze jubileumuitgave sprak de Almeerse schrijver Ilse Ruijters met medewerkers, oud-medewerkers en vrijwilligers. Hun persoonlijke verhalen schetsen een levendig tijdsbeeld van de ontwikkeling van De Schoor. Uit deze verhalen blijkt vooral het enorme belang van het welzijnswerk al die jaren. Juist in een steeds maar groeiende stad als Almere is sociale verbinding niet vanzelfsprekend, maar vereist aandacht, betrokkenheid en vakmanschap. Dat is nu niet anders dan 50 jaar geleden. Juist nu met bezuinigingen en personeelstekorten in de zorg, jeugd- en jongerenproblematiek en een stad die steeds doorgroeit blijft het welzijnswerk van cruciaal belang.

Precies zeven jaar nadat de commissie-De Winter haar rapport over geweld in de jeugdzorg heeft gepubliceerd wordt op 12 juni 2026 in het Zuiderpark in Apeldoorn het Nationaal Monument Jeugdzorg 'De Erkenning' onthuld.  De minister van zorg, Mieke Sterk, zal daarbij aanwezig zijn en het eerste exemplaar van het boek Stemmen van erkenning. Over kindermishandeling, geweld, erkenning en veiligheid in de jeugdzorg  in ontvangst nemen.

De commissie de Winter schreef in 2019 dat vanaf de Tweede Wereldoorlog naar schatting 20.000 kinderen vaak tot zeer vaak geweld hebben meegemaakt in de jeugdzorg. Het monument geeft erkenning aan dat dit geweld daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Het monument is een plek van eerherstel, het geweld lag niet aan hoe ‘lastig’ kinderen waren. Het is een plek van herdenking van jongeren die door zelfdoding er niet meer zijn vanwege onder andere hun geweldservaringen in de jeugdzorg. Het monument is een aanklacht tegen de daders van het geweld. Het is een plek van waakzaamheid: ook alle huidige vormen van geweld moeten stoppen.

Met een keur aan gerenommeerde sprekers en sprankelende workshops trapte het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) 27 maart 2026 af met zijn eerste symposium. Dit werd in eendrachtige samenwerking met de Universiteit voor Humanistiek (UvH) georganiseerd. Het negentiende eeuwse gebouw van de UvH aan de Kromme Nieuwegracht in Utrecht vormde het decor van de middag. Over het belang van de missie overheerste eenstemmigheid: ‘Op de lange termijn staat een professie met geheugenverlies zwak.’

Deelnemers van het symposium kregen allemaal het boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk mee, maar wel met het verzoek om een bijdrage te leveren aan de productiekosten van het boek. In het boek was een flyer ingestoken met een QR-code die naar een betaallink zou moeten leiden. Alleen: die werkte niet. De hier naast staande  QR-code werkt wel en de link hieronder gaat rechtstreeks naar de betaalsite.   

Het door het HCSW en de UvH georganiseerde symposium Historisch bewustzijn: kompas voor sociaal werk trok op vrijdag 27 maart meer dan honderd deelnemers. Zij luisterden naar lezingen van Thomas Kampen, Jan Willem Duyvendak en James Kennedy die ieder op hun eigen wijze een indringend pleidooi hielden om historische kennis een grotere rol t elaten spelen in de praktijk van het sociaalwerk. Tijdens het symposium presenteerde Jos van der Lans zijn boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk. Op de website van de UvH is een kort verslag te lezen. (Zie de link hieronder.) Binnenkort volgt een uitgbereid verslag en een podcast over het symposium. Inmiddels zijn verschillende vormen van verslaggeving online gekomen.  

Ga naar de verslagleggingspagina. 

Om te vertellen over zijn recente boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk is Jos van der Lans samen met Hetty Vlug voor deze podcast-aflevering op bezoek gegaan bij Hotel Mercier, in het hartje van de Amsterdamse Jordaan. Nu is dat een super chique hotel, maar in 1892 was het de plek waar Helene Mercier Ons Huis oprichtte, het eerste volkshuis op het Europese vasteland (in navolging van de Londense Toynbee Hall). 

De podcast verhaalt over de ideeën van Helene Mercier en geestverwanten als Arnold Kerdijk. Duidelijk wordt ook dat aan het kapitaal waarmee Ons Huis van de grond kwam een zeer bedenkelijk koloniaal luchtje zat. Opmerkelijk is dat de geest van emancipatie nooit uit het pand verdwenen is. Hotel Mercier afficheert zich vandaag de dag ‘proudly’ als een ‘LGHBTQ+ friendly hotel’.  Dat had Helene Mercier niet durven dromen.

Onlangs verschenen er twee onderzoeksrapporten over De Glind, over wat er mis is gegaan in het verleden en wat er bij Plureyn nu gebeurt om dat te voorkomen. In deze podcast serie gaan René Peters, Adri van Montfoort en Mariska van der Steege in op de inhoud van deze rapporten. In de eerste aflevering neemt Adri van Montfoort de luisteraar mee naar de negentiende eeuw en het ontstaan van de jeugd- en kinderdorpen. Met speciale aandacht voor  ‘de kwestie Neerbosch’, een enorme rel in de kranten en in de politiek in 1893.

Jurgen Habermas wordt gezien als een van de belangrijkste denkers van deze tijd. Hij richtte zich voornamelijk op ethiek, politieke filosofie en taalfilosofie. Dat hij zich voortdurend in het publieke debat mengde, maakte hem tot een invloedrijk filosoof en gezaghebbend intellectueel in het naoorlogse Duitsland. Ook in Nederland heeft zijn denken invloed gehad. De begrippen 'leefwereld' en 'systeemwereld' die in elk debat over het sociaal domein wel komen opdraven, vinden een oorsprong in het denken van Habermas. Met dien verstande dat de eenvoudige tegenstelling die er vaak van gemaakt wordt, zeker niet de goedkeuring van de eigenzinnige filosoof zou kunnen wegdragen. Bij zijn negentigste verjaardag publiceerde filosoof René Gabriëls in het Sociologie Magazine een overzicht van zijn werk en beschreef hij de receptiegeschiedenis ervan in Nederland en Vlaanderen. 

Niels Springeld is aan de Open Universiteit bezig met een promotie-onderzoek over de geschiedenis van het autisme. Op 26 maart verschijnt zijn studie als omvangrijk boek bij AtlasContact. Op LinkedIn geeft hij in de aanloop elke week een interessant voorproefje van zijn studie. Zoals de eerste autisme-diagnose in Nederland bij het Brabantse jongetje Siem en de betekenis van een Russische kinderpsychiater Groenja Soechareva die vermoedelijk eerder autisme beschreef dan Hans Asperger dat deed. In de Canon-rubriek publicaties verzamelen we zijn voorbeschouwingen die net als zijn boek een mooie aanvulling vormen op de Canon autisme. 

Opbouwwerk en lokale politiek zijn altijd nauw verbonden geweest. Voor de onlangs op 87-jarige leeftijd overleden Roel Vos gold dit wel heel letterlijk. Hij was zowel opbouwwerker in Drachten als politicus en bestuurder in Groningen. Mensen met wie Vos samenwerkte zien het samenbrengen van verschillende bewonersbelangen als rode draad in zijn werkzame leven (Lees hier de biografie van Roel Vos). Zo bezien is het niet zo gek dat een opbouwwerker ‘de politiek ingaat’. Met de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur is het interessant om te lezen hoe Roel Vos als 33-jarige student andragogie al kritisch schreef over de ‘faktor macht in het opbouwwerk’. Een verkorte versie van zijn afstudeerscriptie is nog te lezen in het NIMO-cahier 12 uit 1972. Klik hier.

Exact 150 jaar geleden werd in Boston het eerste telefoongesprek gevoerd door de Schotse uitvinder Alexander Bell. Langzaam maar zeker drong de telefoon door tot in alle vezels van het alledaagse leven, met de mobiele telefoon als kolonisator daarvan. Het duurde relatief lang voordat de telefoon een instrument werd in de hulpverlening. In Nederland tot 1958 toen in Rotterdam de telefonische hulpverlening van start ging. 

Op 27 maart verschijnt Moderne geschiedenis van het sociaal werk, waarin Jos van der Lans twintig jaar betrokkenheid bij de Canon sociaal werk heeft verwerkt tot een meeslepend verhaal. Het boek begint in 1871, bij de oprichting van het Genootschap Liefdadigheid naar Vermogen door vier tieners, en eindigt bij de vorming van sociale wijkteams, de heropleving van de samenlevingsopbouw en de gevolgen van AI voor sociaal werk. Wees er vroeg bij! Als je het boek nu bestelt, ligt het op verschijningsdatum in de bus. 

Vanuit de beweging Vernieuwend Werken en Verantwoorden hebben negen VGN‑leden een gezamenlijke handreiking en landelijke oplegger opgesteld voor het sociaal domein. Hiermee nodigen zij gemeenten uit om het gesprek aan te gaan over hoe verantwoording eenvoudiger, slimmer en betekenisvoller kan. Dat is niet voor het eerst. In de Canon gehandicaptenzorg doet Gerrit Leene verslag van de pogingen die al sinds 2011 zijn ondernemen om de zorg te ontregelen. Is de vraag inmiddels niet waarom het zo lang duurt om hier echte vooruitgang te boeken. Waar ligt dat aan? 

Hoe kun je intelligentie meten? Psychologen en pedagogen zijn er al meer dan honderd jaar mee bezig, van de beroemde Binet-Simontest tot meer recentelijk de Citotoets. Ook aan de RUG werkten testontwikkelaars, zoals het echtpaar Snijders-Oomen dat de veelgebruikte SON-test ontwikkelde. Het ADNG Erfgoedcentrum voor de Nederlandse Gedragswetenschappen heeft uit eigen collectie een tentoonstelling over de geschiedenis van het testen ingericht aan de Groningse Faculteit Gedrags- en Maatschappijwetenschappen. Deze wordt op 12 maart om 15:00 uur in het Heymans restaurant geopend door decaan Casper Albers en kort toegelicht door de makers. 

8 Maart is het Internationale Vrouwendag. De Verenigde Naties (VN) heeft voor 2026 het thema “Rights. Justice. Action. For ALL Women and Girls” vastgesteld — Rechten, Rechtvaardigheid, Actie — en benadrukt dat gelijkheid niet alleen gevierd maar ook actief nagestreefd moet worden. Diezelfde VN riepen 1975 officieel uit tot het Internationaal Jaar van de Vrouw. Dat jaar stond wereldwijd in het teken van: Gelijke rechten voor vrouwen; verbetering van de positie van vrouwen; bevordering van hun deelname aan ontwikkeling en vrede. 1975 was bovendien het startpunt van het VN-Decennium voor de Vrouw (1976–1985). In dat jaar, 1975, was de tweede femisitische golf volop gaande en was vrouwenhulpverlening in opkomst. 

Begin jaren zeventig was autisme nog geen ingeburgerd begrip. Kinderen met autisme kregen vaak niet de juiste diagnose. Ze zouden doof zijn, schizofreen of simpelweg een hopeloos geval. Ouders worden van het kastje naar de muur gestuurd en krijgen vaak het verwijt dat ze hun kind niet goed opvoeden. Het zou vooral liggen aan harteloze moeders, zogeheten 'ijskastmoeders'. 

Presentator Koos Postema, op 21 februari 2026 op 93-jarige leeftijd overleden, bracht daar in het programma Een klein uur U verandering in. In een uitzending op 15 mei 1973 stond autisme centraal. Postema sprak ondermeer met professor Lucas Kamp, een jaar later de oprichter van het eerste behandelcentrum Leo Kannerhuis.

Voor veel ouders die thuis op de bank zitten, is de uitzending een openbaring, een aha-erlebnis. Eindelijk wordt hen duidelijk wat er ‘mis’ is met hun kind. Volgens autisme-expert Ina van Berckelaer-Onnes zorgt de uitzending niet alleen voor bekendheid, maar ook voor meer vragen om hulp en uiteindelijk diagnoses. 'Het was zo informatief dat bij veel ouders een lichtje ging branden.'

Zie voor meer informatie: Canon autisme En: 1974 - Dr. Leo Kannerhuis.  Eerste behandelcentrum voor mensen met autisme

Andere Tijden van 17 oktober 2017 blikt terug op deze iconische uitzending. 

Afbeelding © Beeld en Geluid

Lang werd er wereldwijd met bewondering gesproken over de volkshuisvesting in Nederland. Maar dat is nu voorbij. Hoe kon er in Nederland weer woningnood ontstaan? Aan de hand van persoonlijke verhalen beschrijft Wouter Beekers de geschiedenis van het wonen in Nederland. Wat was eigenlijk de oorspronkelijke bedoeling van de sociale huisvesting?

In het radioprogramma OVT werd Wouter Beekers over zijn boek geïnterviewd.

Eerder (2012) schreef Wouter Beekers al over de geschiedenis van volkshuisvesting in Nederland in Het bewoonbare land. Hij is mede-auteur van de Canon volkshuisvesting en werkt mee  aan een revisie daarvan die eind 2026 verschijnt. 

 Maak de combinatie van betaald werk en mantelzorg gemakkelijker. Dat helpt mee om te voorkomen dat mantelzorgers worden overvraagd. Dat staat in een nieuw advies van de SER (Sociaal Economische Raad) dat recent is verschenen.

In Nederland combineren zo’n 2 miljoen hun betaalde baan met mantelzorg, het zorgen voor een naaste met fysieke of mentale gezondheidsproblemen. Voor een groeiende groep leidt dit tot overbelasting.  Ga naar het advies van de SER.

Lees meer over mantelzorg (Johan Hattinga Verschure: ‘De uitvinder van de mantelzorg’)

Marens Engelhard heeft, aldus Ruud Abma in een recensie in Deviant,  met zijn boek De ‘Javaanse psyche’ een verdienstelijke studie geschreven over de koloniale psychiatrie in het voormalige Nederlands-Indië. Zijn conclusies liegen er niet om. De in Nederland opgeleide psychiaters hadden in de eerste helft van de 20e eeuw hun (voor)oordelen snel klaar over de Javaans psyche. ‘Primair-instinctieve prikkels’ zouden bij Javanen meer invloed hebben dan prikkels op intellectueel niveau. Verder was ‘de Maleier’ o.a. eenzijdig in zijn oordeel, beweeglijk en tegelijk lui, ijdel, heerszuchtig en wreed,  een huichelaar, intrigant en leugenaar, vreesachtig en laf, en verstrooid en weinig punctueel. Psychiaters grossierden in de gangbare vooroordelen die Europeanen tegenover Javanen koesterden, en ze versterkten deze zelfs door hun aureool van deskundigheid als psychiater inzake kenmerken van de ziel. Hun kennis konden ze echter niet hebben uit gesprekken met Javanen, want de taal beheersten ze niet. Observeren vonden ze voldoende. Terecht heeft Engelhard de titel dan ook tussen 'aanhalingstekens' gezet. Welbeschouwd toont het boek vooral de koloniale ziel, zonder aanhalingstekens.  

Kindermishandeling, misbruik en geweld tegen kinderen in Jeugddorp De Glind konden voortduren door een samenspel van structurele tekortkomingen. Dat blijkt uit het onderzoek Explosieve Ervaringen van de Erasmus Universiteit Rotterdam en BE4YOU2, naar de ervaringen van oud-bewoners en omstanders van Jeugddorp De Glind. Het onderzoek is in opdracht van Pluryn uitgevoerd. De resultaten laten zien dat verschillende vormen van mishandeling voorkwamen, waaronder emotioneel, fysiek en seksueel geweld. Oud-bewoners en omstanders wijzen op een samenhang van factoren die het geweld in stand hielden, zoals een gesloten organisatiecultuur, tekortschietend professioneel handelen, beperkt extern toezicht en het niet serieus nemen of intern afhandelen van meldingen. Slachtoffers ervaren de gevolgen van de mishandeling tot op de dag van vandaag. 

Lees hier de reactie van Pluryn. 

Zie ook Canon-venster: 2012 Geweld in de jeugdzorg - de commissies-Samson/Deetman/De Winter

In Vlaanderen verschijnt tijdens de boekenweek met als thema 'generaties' een brievenboek waarin ervaren sociaal werkers hun doorleefde praktijk delen met een nieuwe generatie. De brieven vertellen eerlijke verhalen over kronkelige loopbanen, moeilijke keuzes en momenten van verwondering. De deskundigheid van de kritische sociaal werker evolueert mee met de samenleving. De rode draad? Twijfel. Niet als zwakte, maar als bewijs van betrokkenheid. Elk van de brievenschrijvers kijkt terug op zijn of haar loopbaan: “Hoe ben ik hier geraakt? Ook al was het pad kronkelig, wat ben ik blij met de weg die ik heb afgelegd.” Een mooi initiatief dat Nederlandse navolging verdient. 

Onderwijzer in het Buitengewoon onderwijs Herminus Werkhoven maakte in 1928 kennis met de Amsterdamse nazorgambtenaar Pier de Boer op een groot internationaal congres over 'arbeid voor onvolwaardigen'. Niet lang daarna werd hij ambtenaar voor nazorg in Arnhem en zette daar meerdere werkinrichtingen op voor mensen met een beperking. Met Pier de Boer nam hij het initiatief tot een vereniging van nazorg-ambtenaren, van waaruit rechtstreeks lijnen lopen naar sociale werkvoorzieningen, de sociaal-pedagogische zorg en organisaties als MEE. 

De belangstelling voor het symposium Historisch bewustzijn: kompas voor sociaal werk  is zo groot dat nieuwe aanmeldingen op een wachtlijst worden geplaatst. Mocht je je hebben opgegeven en onverhoopt toch niet aanwezig kunnen zijn, meldt dat dan even bij de organisatie. Dan kan iemand op de wachtlijst worden uitgenodigd. Het boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk, dat op 27 maart verschijnt en dat Jos van der Lans tijdens het symposium zal presenteren is al wel te bestellen. Alle informatie daarover vind je op deze pagina. 

============================

Ga naar programma en aanmelden wachtlijst

-----------------------------------------------------------------------------------------HCSW/UvH-SYMPOSIUM | vrijdag 27 maart | vanaf 13.00 uur | Universiteit voor Humanistiek, Utrecht

Het Historisch Centrum Sociaal Werk en de Universiteit voor Humanistiek organiseren het symposium: Historisch bewustzijn – een kompas voor het sociaal werk.’ De toegang is gratis.

Ben je sociaal werker, onderzoeker, beleidsmaker, student of docent in het sociaal domein? Geef je dan op voor het symposium.

Laat je inspireren door keynote speakers Jan Willem Duyvendak (hoogleraar sociologie UvA) en James Kenedy (hoogleraar moderne geschiedenis van nederland, Universiteit Utrecht). Jos van der Lans (initiator en einddredacteur Canon sociaal werk) houdt zijn nieuwste boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk ten doop. Verder met interessante workshops.  Ontdek hoe historisch bewustzijn bijdraagt aan een sterke beroepsidentiteit en professioneel handelen.

Tijdens het symposium presenteren we officieel het Historisch Centrum Sociaal Werk en vieren we de rijke geschiedenis van het vak.

Mirjam Prenger gaat on tour met haar historisch onderzoek naar Clasien Meursing (1884-1962), woningopzichteres van een woonblok in de Indische buurt in Amsterdam-Oost. Samen met podcastmaker Sandra Rottenberg gaat ze optredens, presentaties en luistersessies verzorgen op basis van haar onderzoek en de podcast over het intrigerende en verdwenen beroep van woningopzichteres. Kom meer te weten over haar speurtocht door de archieven. Laat je verrassen door de aanpak en dadendrang van woningopzichteressen zoals Clasien Meursing. En dompel je onder in het leven en de idealen in de nieuwe arbeiderswijken in de jaren 20, 30 en 40 van de vorige eeuw. 

Historicus Paul van Trigt, verbonden aan de Rijksuniversiteit Leiden, lid van de HCSW-programmaraad en een van de samenstellers van de Canon gehandicaptenzorg, is een Consolidator Grant toegekend. Met deze beurs van de European Research Council (ERC) krijgt hij ongeveer een miljoen euro ter beschikking om historisch onderzoek op te zetten  naar eenzaamheid van mensen met een beperking.  Waarom ervaren mensen met een verstandelijke beperking relatief vaak eenzaamheid, ondanks hun emancipatie sinds de jaren 1960? 

OVT-radiodocumentaire 'Clasien Meursing, woningopzichteres' uit, gemaakt door Sandra Rottenberg.  vertelt het bijzondere verhaal verteld van Clasien Meursing, een woningopzichteres die ruim 26 jaar lang actief was in het Van der Pek-blok in de Amsterdamse Indische Buurt. Meursing was vanaf 1919 de spil waar de woonblokgemeenschap om draaide. Ze haalde niet alleen wekelijks de huur op en zorgde voor het onderhoud van het blok, maar fungeerde daarnaast als case-manager, gezinscoach, schuldhulpverlener en maatschappelijk werker. In de podcast vertellen cultuurpsycholoog Jos van der Lans, oud-bewoner van het Van der Pek-blok Frans Lavell en historicus Mirjam Prenger over het leven en werk van Clasien Meursing en de geschiedenis van het fenomeen woningopzichteres.

In de Volkskrant van 27 december is een prachtige reportage te lezen van Hiske Versprille die op eigen kosten (€1300,00) een nachtje doorbrengt in Hotel Rosewood, hartje Amsterdam in het voormalige Paleis van Justitie waar ooit het burgerweeshuis was gevestigd. Het hotel is krankzinnig duur en koketteert met de Amsterdamse geschiedenis (nota bene: het antikapitalistische, anticonsumentistische Provo). Maar de ellendige geschiedenis van de weeskinderen eind 18e, begin 19e eeuw wordt verzwegen. Nanda Geuzebroek heeft die geschiedenis indringend beschreven in het boek Vondelingen. Het aalmoezeniersweeshuis van Amsterdam 1780-1830. Tegen sterk gereuceerde prijs te koop in onze webshop. 

Het einde van het jaar is het moment van terugblikken en overzichten. Ook van  betreurenswaardige gebeurtenissen, zoals overlijden. De volgende mensen zijn in 2025 overleden en opgenomen in het Biografisch Portaal Sociaal Werk:

Rob van Pagée,  Rochelle Griffin, Krijn de Jong, Frans Berkers, Ton Heijdra, Yvonne Keuls, Jos Dröes en Ad Pijnenborg.

Op 15 januari wordt in Drenthe het feestjaar 100 jaar opbouwwerk afgesloten met een Social Work Walk  georganiseerd door Krachtproef.org en de Tintengroep. Je hoeft geen opbouwwerker te zijn om mee te lopen en er zijn plannen om op meer plekken een wandeling te organiseren. Wie weet is hier een traditie in de maak.

Op de 750e verjaardag van Amsterdam overleed geheel onverwacht Ton Heijdra, mede-oprichter van het museum Het Schip over de Amsterdamse school. Ton Heijdra werd na zijn studie geografie opbouwwerker in de Westelijke Tuinsteden en in Amsterdam-Oost. Zijn betrokkenheid met bewoners en de buurten waarin zij leefden inspireerden hem om de geschiedenis ervan te beschrijven. Amsterdam verloor op haar verjaardag niet alleen een historicus, maar ook een opbouwwerker in de diepste zin van het woord: iemand die geloofde dat een stad beter wordt wanneer mensen samen opstaan voor hun plek.

Matthijs Heijstek is als orthopedagoog-generalist werkzaam in de zorg aan mensen met verstandelijke beperking bij Zozijn. Daarnaast doet hij als buitenpromovendus bij de Universiteit Utrecht. Ter gelegenheid van de viering van 70 jaar van Nieuweroord, een inrichting voor mensen met een verstandelijke beperking in de buurt van Hilversum, inmiddels onderdeel van Amerpoort | Sherpa, geeft hij een overzicht van de geschiedenis van Nieuwenoord tegen het decor van geschiedenis van de gehele gehandicaptenzorg. Hij vraagt zich af wat we uit het verleden mee moeten nemen naar de toekomst. Zijn boeiende en informatieve lezing begint na 26 minuten.

Klik hier voor begeleidende powerpoint.

Op 3 december is Jos  Dröes op 79-jarige leeftijd overleden. Jos Dröes begon na zijn opleiding tot psychiater in 1976 zijn loopbaan in het psychiatrisch ziekenhuis Endegeest in Oegstgeest. Later werkte hij als beleidspsychiater bij de sector Beschut Wonen van de Bavo in Noordwijkerhout, een project dat achteraf gezien een voorloper bleek van de rehabilitatiebeweging. Rond 1990 verhuisde hij met de Bavo naar Rotterdam, waar hij tot zijn pensionering in 2011 verbonden bleef aan Rehabilitatiecentrum Zevenkamp.

In 1992 was Dröes mede-oprichter van de Stichting Rehabilitatie ’92 (nu R92). In deze rol introduceerde hij de Individuele Rehabilitatie Benadering (IRB) in Nederland, een methodiek ontwikkeld door het Center for Psychiatric Rehabilitation van Boston University. Hij vertaalde het trainingsmateriaal, publiceerde veelvuldig over de toepassing ervan en redigeerde meerdere boeken over rehabilitatie.

In 2003 speelde Dröes een belangrijke rol bij de oprichting van het HEE-team (Herstel, Empowerment en Ervaringsdeskundigheid), onder leiding van Wilma Boevink en Marianne van Bakel. Zijn betrokkenheid hierbij resulteerde in diverse publicaties over herstelondersteunende zorg.

Door zijn inspanningen maken tegenwoordig vele instellingen en professionals gebruik van de IRB. Daardoor worden mensen met psychische kwetsbaarheden beter ondersteund in hun herstel, het bereiken van persoonlijke en maatschappelijke doelen en het versterken van eigen regie en zelfvertrouwen.

Jos Dröes in het Biografisch Portaal.

De Volkskrant bericht over het einde van het Dexter-huis nadat  zorgorganisatie Esdégé-Reigersdaal de samenwerking eenzijdig had opgezegd. En dat terwijl de zorg aan huis voor de meervoudig gehandicapte Dexter Budding lange tijd als lichtend voorbeeld bekend stond. Lees in de Canon gehandicaptenzorg meer over de achtergronden van het beleid voor mensen met Zeer Ernstige Verstandelijke en Meervoudige Beperkingen (ZEVMB). 

Begin oktober 2025 vond in Drenthe (Meppel) het opbouwwerk Krachtproef-festival plaats dat in het teken stond van 100 jaar opbouwwerk. Het was geen toeval dat dit Krachtproef-festival in Drenthe plaats vond. Precies honderd jaar geleden is daar het opbouwwerk van de grond getild op initiatief van de toenmalige Commissaris van de Koningin Jan Thijmen Linthorst Homan. Om die reden had de organisatie de huidige Commissaris van de Koning, Jetta Kleinsma, gevraagd om het Krachtproef-festival officieel te openen.  In deze aflevering, deel 7 in een serie over Honderd jaar opbouwwerk, is de registratie te beluisteren van deze bijzondere openingstoespraak, welbeschouwd een lofrede op het opbouwwerk.

Deze week staan de schijnwerpers op Suriname dat vijftig jaar onafhankelijkheid viert. In Nederland betekende de komst van vele tienduizenden Surinamer een sterke impuls voor de introductie van categoraal welzijnswerk. Lees wat  daarover in de (in ontwikkeling zijnde) 'Canon migragie en integratie' staat. 

Een eeuw geleden kregen jongeren met een verstandelijke beperking nauwelijks steun. Dankzij de Leerplichtwet (1901) moesten ze wel naar school, maar zodra ze het speciaal onderwijs verlieten, liepen ze verloren rond en konden ze nergens terecht. 

Onderwijzer Pier de Boer zag dat probleem van dichtbij. Hij vond dat deze kinderen ook ná school recht hadden op begeleiding en kansen om mee te doen in de samenleving. Als eerste ambtenaar voor de nazorg in Amsterdam (1921) zette hij de eerste stappen naar een structurele aanpak: steun en begeleiding voor jongeren met een beperking en werkplekken waar ze op hun eigen tempo aan de slag konden. Met energie, vindingrijkheid en een groot sociaal hart bouwde hij aan de fundamenten van de maatschappelijke zorg zoals we die nu kennen.

In deze fraai geïllustreerde biografie, een uitgave van het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) en de Canon sociaal werk en de tweede in de Biografie Reeks Sociaal Werk,  beschrijven Chris van der Heijden en Jos van der Lans hoe zijn werk uitgroeide tot een blijvende erfenis in het sociaal werk van vandaag.

Achter de ontwikkeling van het sociaal werk staan visionaire vrouwen die hun tijd ver vooruit waren. Met moed, vasthoudendheid en vernieuwende ideeën gaven zij vorm aan een beroep dat vandaag de dag miljoenen mensen ondersteunt. Zorg + Welzijn publiceerde op12 november met hulp van de Canon sociaal werk  een overzicht van vijf Nederlandse vrouwelijke sociaal werkers en denkers die het vak hebben gevormd tot wat het nu is. 

In Vlaardingen is een meisje door haar pleegouders ernstig mishandeld met blijvend ernstig letsel tot gevolg. Pleegzorg is hulpbetoon op het scherpst van de snede. Dat is altijd zo geweest. In de recente publicatie ‘De bestedeling’ beschrijft Menno Lanting de praktijk van het uitbesteden van kinderen aan opvanggezinnen van de 17e tot diep in de 20e eeuw. Een systeem gebaseerd op economische uitbuiting, met alle gevolgen van dien. Lees de recensie van Peter Rensen. 

Nora van Riet (1938) schreef, onder meer met Harry Wouters, meerdere lesboeken over de methodiek van het sociaal werk. Voor haar zijn individuele hulpverlening en politisering van sociale problemen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Met BPSW-directeur Jan Willem Bruins blikt zij in aflevering 21 van Canon sociaal werk-podcast  terug op haar loopbaan, die in de jaren zestig begon als medisch maatschappelijk werker, en in de jaren zeventig een hectisch vervolg kreeg als methodiekdocent op de sterk gepolitiseerde sociale academie de Horst in Driebergen. 

Historicus Mirjam Prenger woont in de Indische Buurt in Amsterdam in een woonblok dat begin 20e eeuw ontworpen werd door de bekende architect Van der Pek. Op zoek naar het verhaal over drie gefusilleerde verzetsstrijders uit het blok, stuitte ze op het leven van  Clasien Meursing, tussen 1919 en 1946 woonopzichteres in dit Van der Pek-blok. Meursing was de spil waar de woonblok-gemeenschap om draaide. Ze deed ze van alles: jeugdwerk, maatschappelijk werk, sociaal cultureel werk en opbouwwerk door elkaar. Een generalist avant-la-lettre, zoals je ze tegenwoordig niet meer tegenkomt. In deze YouTube-video vertelt Mirjam Prenger over hoe het ontwerp van een open woonblok met gemeenschappelijke tuin gemeenschapsvorming aanjaagt en wat daarin de rol en betekenis is van woonopzichteres Clasien Meursing. 

Een maand nadat hoogleraar sociologie Jan Willem Duyvendak in zijn boek Spookkloven aantoonde dat de tegenstellingen helemaal niet zo alarmerend zijn als de media ons doen geloven, is er opnieuw een boek verschenen dat op basis van historische inzichten laat zien dat de feiten anders zijn dan dat ze vaak worden gepresenteerd. In Criminele jeugd. De sensatieverhalen, de feiten en een paar adviezen maakt emiritus hoogleraar Ido Weijers duidelijk dat de jeugdcriminaliteit helemaal niet toeneemt. Sterker, deze is de afgelopen kwart eeuw zo ongeveer gehalveerd.    

Op donderdag 29 oktober sprak Carla Kolner de jaarlijkse Marie Kamphuis-lezing uit over 'rechtvaardige preventie'. Zij hield een vlammend pleidooi voor een betere balans tussen ‘zorgpreventie’ en ‘welzijnspreventie’, waarbij sociaal werkers het voortouw zouden moeten nemen. Met als uitsmijter: 'Make Sociaal Work Great Again'. Na haar lezing volgde een historisch moment: de eerste presentatie het Historisch Centrum Sociaal Werk met een quiz en een korte presentatie van kwartiermaker Peter Rensen.  

Op 25 november 2025 is het precies vijftig jaar geleden dat Suriname onafhankelijk werd. In dit boek, dat op 19 november verschijnt, maken de lezers maken kennis met pioniers, wetenschappers, activisten, zorgprofessionals, ondernemers en kunstenaars die hun leven op uiteenlopende manieren met Suriname hebben verweven. Of het nu gaat om het opzetten van ontwikkelingsprojecten in het binnenland of de culturele erkenning van inheemsen; om financiële en economische betrokkenheid of om theater, onderwijs en vrijwilligerswerk – de verhalen zijn even divers en veelkleurig als de bevolking en geschiedenis van Suriname zelf.

Irene Geerts gaat naast de Canon naastenbeweging ook het levensverhaal vast leggen van Mies Osterholt en Corrie van Eijk-Osterholt, een psychiatrisch patiënte en haar activistische tweelingzus. Corrie is in de jaren zeventig een van de grondleggers was van de Nederlandse cliënten- en naastenbeweging in de ggz, waar Irene Geerts een proefschrift over heeft geschreven.  Wil je op de hoogte blijven van haar speurwerk naar deze bijzondere geschiedenis? Geef je dan op voor de nieuwsbrief met een mailtje naar post@irenegeerts.nl

Het FNI (Florence Nightingale Instituut) gaat verder als Museum voor de Verpleegkunde. Daarmee keert het Museum terug naar hoe het in 1993 was begonnen: als het Nationaal Museum Verpleging en Verzorging. Het museum, dat digitaal helemaal opnieuw is vormgegeven en ingericht, wil een plek zijn die door de community wordt gedragen en vormgegeven, waar ruimte is voor diverse, inclusieve en duurzame verhalen. Een visie die perfect aansluit bij de plek van het museum binnen de beroepsvereniging V&VN. Op de nieuwe website staan oude vertrouwde én fonkelnieuwe publicaties, boeiende educatieve opdrachten voor mbo en hbo én de vernieuwde Canon van de Verpleegkunde.

Naar aanleiding van de oprichting van het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) is het belang van historisch bewustzijn het hoofdthema van de herfsteditie 2025 van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken. Hoe gaan we om met lessen uit het verleden? Radboud Engbersen en Annemarieke van Egeraat analyseren verleden en heden van het wijkwelzijnswerk. In een interview van Tea Keijl met hoogleraar Halleh Ghorashi gaat het over het gebrek aan reflectie in de omgang met vluchtelingen. Wat er te leren is uit de ontstaansgeschiedenis van de cliënten- en naastenbeweging beschrijft Irene Geerts. Erik Heijdelberg zoekt in zijn essay naar historische aangrijpingspunten voor nieuwe vormen van wederzijdse hulp. Verder nog bijdragen van Lex Veldboer, Thomas Kampen. Jan Willem Bruins, Dorien Graas, Jeroen Gradener en Marcel Spierts

Op 2,3 en 4 oktober vond in Meppel het opbouwwerk Krachtproef-festival plaats, ook wel het Lowlands van het sociale domein genoemd. Dit jaar stond het festival in het teken  van 100 jaar opbouwwerk. Met boeiende keynote-sprekers als Gabriël van den Brink, Marcel Spierts, Minne Wiersma, Pallas Achterberg en Harcourt Klinefelter, ooit woordvoerder van Martin Luther King. Elke dag werd werd via een podcast verslag gedaan van de gebeurtenissen. Van korte interviews met deelnemers tot inspirerende gesprekken met keynoters, workshopleiders, organisatoren. Allemaal vanuit een aparte podcaststudio of rechtstreeks vanaf de gang, uit de bus, bij de hunebedden of midden op een praktijkplek. Je kunt het hele festival dus terugluisteren of herbeleven. 

De podcast met Jan Willem Duyvendak over 'Opbouwwerk en spookkloven', die begin september online ging, is ruim 600 keer beluisterd en daarmee de meest beluisterde Canon-podcast van 2025. In het kader van '100 jaar opbouwwerk 1925-2025' ging Canon-redacteur Jos van der Lans bij Jan Willem Duyvendak op bezoek. Hoe kijkt hij terug op zijn hoogleraarschap en hoe kijkt hij nu aan tegen het opbouwwerk? 

Maar net daarvoor had hij drukproeven onder ogen gekregen van zijn nieuwe boek Spookkloven. Waarom Nederland minder gepolariseerd is dan wij denken. Onvermijdelijk komt dat ter sprake. In dit  boek heeft hij acht kloven die Nederland in een houdgreep houden onder de loep genomen. En wat hij zag waren veel emoties en schrikbarend weinig feiten. Hij waarschuwt daarom voor het stelselmatig overdramatiseren van sociale problemen. Ook opbouwwerkers moeten grote woorden mijden, die zaaien alleen maar meer ongenoegen. 

De Commissie onderzoek Binnenlandse Afstand en Adoptie onder voorzitterschap van Micha de Winter heeft in juni 2025 haar rapport Schade door schande uitgebracht over ongehuwde 'afstandsmoeders', die tussen 1956 en 1984 gedwongen werden hun kinderen af te staan.  Op 20 november organiseert het ADNG, Erfgoedcentrum voor de Nederlandse gedragswetenschappen, en de Rijksuniversiteit Groningen een symposium over de rol van gedragswetenschapper in deze tragedie: welke adviezen gaven professionals als psychologen, psychiaters en maatschappelijk werksters, hoe veranderden die in de loop van de tijd en welke invloed heeft dit op de ongehuwde moeders gehad? Commissievoorzitter Micha de Winter is een van de sprekers, evenals Paul Schnabel, biograaf van Kees Trimbos (1920-1988), die als psychiater een belangrijke rol in dit dossier speelde. Toegang is gratis. Opgeven via: adng@rug.nl

 In het kader van de viering van 100 jaar opbouwwerk gaat een deel van  het in februari ontsloten Wil van de Leur-opbouwwerkarchief in september en begin oktober op tournee in Drenthe. Het archief verhuist gedurende deze periode naar een tijdelijke plek bij de Tintengroep in Gieten. En het zal ook te bewonderen zijn op het Krachtproef-opbouwwerk festival dat op  3, 4 en 5 oktober plaats vindt in Meppel. 

In Rotterdam organiseerde het Landelijk Centrum Opbouwwerk in de jaren negentig het zogeheten stedelijk kwaliteitspanel. Een panel van betrokken burgers controleerde daarin de kwaliteit van de publieke dienstverlening. Dat deden ze door zelf poolshoogte te nemen en er actief op af te gaan. Hun bevindingen - die vaak niet mals waren - vatten ze samen in een rapport dat ze met de nodige tamtam aan de gemeente of andere publieke instanties aanboden. In deze korte compilatie uit 1994, oorspronkelijk onderdeel van de LCO-video Opbouwwerk op de begane grond, legt LCO-directeur Wil van de Leur uit wat het belang van zo'n kwaliteitspanel is en waarom het een mooi voorbeeld is van wat volgens hem de essentie van opbouwwerk is: het doen van sociale uitvindingen. 13 van de 17 rapporten zijn te raadplegen in het Wil van de Leur-opbouwwerkarchief (Archiefdoos 9) 

Het ging niet goed met het opbouwwerk begin jaren negentig van de vorige eeuw. De hoogtijdagen van de stadsvernieuwing waren voorbij, bezuinigingen deden de opbouwwerkgelederen ernstig krimpen. Voor het Landelijk Centrum Opbouwwerk, het toenmalige kenniscentrum, was dat reden om een voorlichtingsfilm uit te brengen waarin het belang van het opbouwwerk aan de hand van concrete praktijken wordt uitgelegd. 

De video ‘Opbouwwerk op de begane grond’ werd in 1994 gemaakt door Jobfilmproduktie. In het kader van 'Honderd jaar opbouwwerk 1925-2025' is de video gedigitaliseerd. 

Na zes jaar zoeken heeft de Stichting Nationaal Monument Geweld in de Jeugdzorg de gemeente Apeldoorn bereid gevonden een monument te plaatsen waarbij slachtoffers stil kunnen staan bij wat hen is overkomen. Daartoe was in 2019 al besloten na het verschijnen van het onderzoeksrapport van de commissie-De Winter, maar het was lastig om een meewerkende gemeente te vinden. Volgend jaar komt het monument nu in het Zuiderpark in Apeldoorn. 

Op 25 juli 2025 overleed op 76 jarige leeftijd Frans Berkers. Hij was tussen 1989 en 2014 25 jaar verbonden aan de Haagse Hogeschool, waar hij culturele maatschappelijke vorming doceerde. Zijn naam is nauw verbonden aan de ontwikkeling van het (politieke) vormingswerk en aan de introductie in Nederland van het werk van Oskar Negt en Alexander Kluge, waaraan de termen ‘sociologische verbeeldingskracht’ en ‘exemplarisch leren’ zijn verbonden. Twee begrippen die ook kenmerkend zijn voor het denken van Frans Berkers, zelf een enthousiaste verhalenverteller die voortdurend de verbeelding liet spreken.

De Nederlandse Vereniging van Artsen Verstandelijke Gehandicapten, de arts VG-opleiding en de onderzoeksgroep Geneeskunde voor Verstandelijk Gehandicapten hebben alle drie iets te vieren ze bestaan respectievelijk 45 en 25 jaar. Dat vieren ze op 20 november in een gezamenlijk symposium met aandacht voor wat ze bereikt hebben en wat hen nog te doen staat. Meer informatie plus opgave via: secretariaat@nvavg.nl 

Erik Heijdelberg, voormalig directeur van het Pieter Baan centrum en oud-bestuurder van de William Schrikkerstichting, neemt in dit boek zijn veertig jarige loopbaan in de gezondheidszorg onder de loep en put daarbij inspiratie uit oerbronnen van het sociaal werk: Liefdadigheid naar Vermogen (1871) en Opbouw Drenthe (1925). Lees de recensie.

Na enthousiaste gesprekken met een groot aantal betrokkenen is de kogel door de kerk: 2025 wordt het geboortejaar van het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW). Het Centrum vormt een van de drie pijlers van het professionaliseringsprogramma van het beroep sociaal werk, dat de komende vier jaar onder de regie van de BPSW zal worden uitgevoerd. Het programma wordt financieel mogelijk gemaakt door het ministerie van VWS.

De BPSW heeft een schat aan historische informatie toegankelijk gemaakt door het digitaliseren van het Tijdschrift voor Maatschappelijk Werk (TMW) van 1947 tot en met 1972, in die jaren een uitgave van de Nationale Raad voor Maatschappelijk Werk (NRMW[erk], later omgedoopt tot NRMW[elzijn]). Ook de verenigingsbladen van de Nederlandse Bond van Maatschappelijk Werkers en haar vele opvolgers zijn nu digitaal in te zien. Het zijn bronnen die de geschiedschrijving van het sociaal werk enorm verrijken en ook nuanceren.

Op initiatief van het Historisch Centrum Sociaal Werk, de Canon sociaal werk, Krachtproef, socialevraagstukken.nl en de BPSW komen meerdere activiteiten in 2025 in het teken te staan van 100 jaar opbouwwerk – 1925-2025.

In het kader van 100 jaar opbouwwerk is de docufilm Werken aan de samenleving uit 1964 in digitale herpriemere gegaan. Deze vergeten film van de cineast Theo van Haren Noman, gemaakt in opdracht van het Ministerie van Maatschappelijk Werk, geeft een prachtig beeld van wat men na de oorlog met maatschappelijk opbouwwerk beoogde.

Er wordt gewerkt aan twee biografieën, die in 2025 moeten verschijnen: een biografie van Pier de Boer, pionier van de sociale werkvoorziening en een van opbouwwerkvoorman Wil van de Leur. Daarmee krijgt de Biografische Reeks Sociaal Werk, gestart in 2023 met Ben Sajet – een levenlang sociale geneeskunde (1887-1986) een vervolg.