Canon zorg voor de jeugd
10 december 2022 werd een monument onthuld op het terrein van het voormalige klooster en internaat in Velp in Gelderland.
Huize Larenstein in Velp - het internaat van de zuster van De Goede Herder
Ansichtkaart uit het archief van KDC, Nijmegen. Afgebeeld zijn het beeld van De Goede Herder die zijn verloren schaap gevonden heeft, zijaanzicht van de nieuwe kapel, de kapelzaal van de zusters, en het landgoed zelf.
In 2025 zond NPO een vierdelige serie uit over de Meisjes van de Goede Herder.
Minister Sander Dekkers bood in 2019 zijn excuses aan.
nita Suuroverste is voorzitter van de stichting Kinderdwangarbeid Meisjes Goede Herder (KMGH), die zo’n 250 vrouwen ondersteund die tot 1978 in de tehuizen van de Zusters van de Goede Herder terecht kwamen.
Verwante vensters
2022 – Monument voor Meisjes van de Goede Herder
Tussen 1860 en 1978 werden duizenden "probleemmeisjes" opgevangen in kloosters van de Zusters van De Goede Herder. Zij werden zwaar mishandeld en moesten onbetaald werken in wasserijen en naaiateliers. Dat bleef zo, ook toen dit officieel als kinderarbeid en dwangarbeid werd gezien. De opvoeding was streng en gewelddadig. Meisjes werden emotioneel en fysiek mishandeld en soms opgesloten in isoleercellen. De meisjes zaten er vaak tegen hun wil. Ze werden door ouders, voogden of de rechter naar het klooster gestuurd om ’op het rechte pad’ te komen. Veel meisjes die overleden tijdens hun verblijf in het klooster, werden naamloos begraven op speciale kloosterbegraafplaatsen.
Getuigenissen
Lange tijd zwegen veel vrouwen, omdat er schaamte en stigma verbonden waren aan een verblijf bij De Goede Herder. De doorbraak kwam vooral door getuigenissen van oud-pupillen, journalistiek onderzoek, lotgenotenorganisaties, officieel onderzoek en later documentaires/rechtszaken. Begin deze eeuw kwam er met de film The Magdalena Sisters internationaal aandacht voor wat zich in Ierland in de gestichten onder de hoede van de Good Sheperd Sisters had afgespeeld. In 2003 ontstond er in Nederland de eerste ophef, onder meer door een OVT-uitzending van het Het Spoor Terug over Larenstein, het gesticht van De Goede Herder in Velp. Daarin vertelden vrouwen over hun jeugd bij de zusters. Maar de grote publieke aandacht kwam pas veel later. In 2018 bracht NRC-onderzoek de misstanden veel breder onder de aandacht; daarna meldden meer oud-pupillen zich en ontstond meer druk voor erkenning en onderzoek.
Commissie-De Winter
Daarna kwam het onderwerp ook in officiële onderzoeken terecht. De commissie-De Winter onderzocht geweld in de Nederlandse jeugdzorg vanaf 1945 en concludeerde dat kinderen in jeugdzorg vaak onvoldoende beschermd waren tegen fysiek, psychisch en seksueel geweld. Voor De Goede Herder volgde daarna een aparte vervolganalyse door de hoogleraren Houwerzijl en Heerma van Voss naar de vraag of sprake was van dwangarbeid en welke rol de overheid daarbij had. Uit die vervolganalyse kwam naar voren dat meisjes zwaar en eentonig werk deden in wasserijen, naaiateliers en huishouding, dat onderwijs vaak werd overheerst door werken, en dat het regime gevoelens van onrecht en stigmatisering versterkte. De onderzoekers concludeerden dat het werk viel onder de destijds internationaal aanvaarde definitie van dwangarbeid, met de nuance dat de juridische beoordeling per plaatsingstitel en situatie kon verschillen.
Rechtzaken en documentaires
De verhalen kwamen daarna opnieuw sterk in beeld door rechtszaken en documentaires. In de VPRO-serie Meisjes van de Goede Herder volgt documentairemaker Britta Hosman oud-pupillen die na tientallen jaren stilte alsnog erkenning, excuses en schadevergoeding eisen; volgens NPO Doc werden in de Nederlandse tehuizen in Tilburg, Zouterwoude, Almelo en Velp tussen 1860 en 1978 ongeveer 15.000 meisjes opgevangen.
Eerder, in 2019, begonnen negentien vrouwen een rechtszaak tegen de kloosterorde om een schadevergoeding te eisen voor de dwangarbeid en de mishandeling. De rechter wees deze vorderingen in 2023 af, omdat de zaak volgens de wet te lang geleden zou zijn gebeurd (verjaring). De vrouwen zijn hiertegen in hoger beroep, gesteund door organisaties zoals Bureau Clara Wichmann. De rechter is hierin nog niet tot een definitief oordeel gekomen.
Minister Sander Dekker schreef in december 2019 dat “excuses, erkenning, hulp en ondersteuning van de overheid” op hun plaats waren. De reden: de overheid had volgens de onderzoekers meer toezicht moeten houden; door dat gebrek aan toezicht kon de situatie in de instellingen blijven bestaan. In 2020 werd ook een financiële tegemoetkoming van €5.000 opengesteld als een vorm van erkenning, maar veel slachtoffers vonden dat bedrag en de erkenning te beperkt.
Monument in Velp
Zelf namen ex-pupillen een initiatief tot een monument dat op 10 december 2022 werd onthuld op het terrein van het voormalige klooster en internaat in Velp in Gelderland. Dat monument werd gefinancierd door de huidige kloosterorde. De directeur daarvan was al in 2017 gesprekken aangegaan met slachtoffers om gezamenlijk te bepalen wat erkenning zou kunnen betekenen en hoe deze het best vorm kon krijgen. Gekozen werd uiteindelijk voor een monument, dat is ontworpen als een kunstwerk in de vorm van een roos met de tekst “Noem mij, bevestig mijn bestaan,” afkomstig uit het gedicht ‘Mijn moeder vergat mijn naam’ van Neeltje Maria Min. Onder het monument zijn kokers geplaatst met de namen van overleden meisjes en vrouwen die verbleven in de instellingen van de Goede Herder. Volgens de stichting KMGH (Kinderdwangarbeid Meisjes Goede Herder) die lotgenoten heeft verenigd, speelde het proces om tot een monument te komen een belangrijke rol in het herstel, omdat het getroffenen een gevoel van controle en erkenning gaf.
Ex-pupillen van De Goede Herder waren prominent aanwezig bij de onthulling van het Nationaal Monument Juegdzorg DE ERKENNING op 12 juni 2026.
Publicatiedatum: 02-07-2026
Datum laatste wijziging: 02-07-2026
Auteur(s): Jos van der Lans
Verwante vensters
- 2012 Geweld in de jeugdzorg - de commissies-Samson/Deetman/De Winter
- 2026 Nationaal Monument Jeugdzorg ’DE ERKENNING”
Literatuur
- Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg (2019), Onvoldoende beschermd: Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden. Rijksoverheid.
- G. Heerma van Voss, & M. Houwerzijl (2019), Gedwongen arbeid bij De Goede Herder: De werkwijze in de instellingen van de kloosterorde De Goede Herder in de periode 1945-1975 en de rol van de overheid daarbij. Universiteit Leiden.
- Sander Dekker (2020), Antwoord op vragen van de leden Van Nispen en Van Toorenburg over de excuses en schadevergoeding voor slachtoffers van Zusters van de Goede Herder. Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel nr. 2706.
Aanvullend materiaal
- Daniëlle Hermans en Esther Verhoef (2014), Stil in mij. Overleven bij de nonnen Utrecht: A.W. Bruna Uitgevers.
- Chritel Don (2024), De meisjes van De Goede Herder Amsterdam: Alfabet Uitgevers
Links
- Canon-speciual: Kleine geschiedenis van geweld in de jeugdzorg
- Stichting KMGH - Kinderdwangarbeid Meisjes Goede Herder
- NPO Doc. (2025, 28 april). Meisjes van de Goede Herder. NPO Doc.
- Erkenning en excuus van de overheid | toespraak Sander Dekker
Video
YouTube, 25 augustus 2020 | Opgenomen livestream van de lotgenotendag in Jaarbeurs Utrecht.
24 januari 2020, YouTube -ATRIA | Interviews met vijf vrouwen, die als jonge meisjes tegen hun wil in naaiateliers en wasserijen van de kloostergemeenschap De Goede Herder terechtkwamen. Jarenlang verrichtten zij werkzaamheden zonder betaling onder erbarmelijke omstandigheden. Tot nu toe was er weinig bekend over de aard en de omvang van de dwangarbeid, die naar schatting 15.000 meisjes moesten verrichten tijdens hun opsluiting in vestigingen van de rooms-katholieke Congregatie de Goede Herder in Zoeterwoude, Velp, Tilburg en Almelo. Voor het Oral History-project Een gesproken Monument: Kinderdwangarbeid Meisjes Goede Herder zijn vijf van hen geïnterviewd door historica Dineke Stam en documentairemaakster Jet Homoet. Deze video is de intro. De vijf interviews zijn te vinden op YouTube.
14 juni 2020, YouTube - Omroep Gelderland |Hoogleraar Jan van Dijk onderzocht de misstanden bij de congregatie van de Zusters van de Goede Herder. Zijn conclusie was dat de katholieke nonnen zich schuldig maakten aan jeugddwangarbeid en mensenhandel. Dat blijkt ook uit het rapport over misstanden in de jeugdzorg dat deze week verscheen. Maar Jan van Dijk is teleurgesteld over het rapport.
