2026 Nationaal Monument Jeugdzorg ’DE ERKENNING”

Zeven jaar zoeken naar bereidwillige gemeente

Op 12 juni 2026 werd in het Zuiderpark in Apeldoorn het Nationaal Monument Jeugdzorg ‘De Erkenning’ onthuld. Dat gebeurde op de dag af precies zeven jaar nadat de Commissie onderzoek geweld in de jeugdzorg, de commissie-De Winter, een snoeihard oordeel had geveld over de toepassing van geweld in de jeugdzorg. Het monument is een erkenning van het leed dat vaak onvoorstelbaar was en staat stil bij het onrecht en het verdriet in een geschiedenis die veel te lang is verzwegen en weggemoffeld. Het is een plek voor ontmoeting, voor troost, onderlinge verbondenheid en solidariteit, maar ook voor verandering. 

Voor de Meisjes van De Goede Herder werd al in 2022 een monument in Velp onthuld. 

Naomi van Aggelen, bestuurslid van de Stichting NMGJ en ervaringsdeskundige, onthult het Nationaal Monument Jeugdzorg ’DE ERKENNING’. Links achter haar Marlene van Steensel, in het midden klappend minister Mirjam Sterk, rechts van het monument v.l.n.r. Daisy Petrona, burgemeester Ton Heerts en Huig de Groot. 

 

Het monument gaat niet alleen over het verleden. Het gaat ook over het heden. De jeugdzorg dringt, aldus de initiatiefnemers, nog steeds te vaak op een gewelddadige wijze de levens van kinderen binnen. Twee dagen voor de onthulling van het monument publiceerde Jason Bhugwandass het rapport Eenzaam gestorven, een vervolg op zijn eerdere geruchtmakende onderzoek Eenzaam opgesloten uit 2024 naar wat jongeren op de ZIKOS-afdelingen in Harreveld en Zetten is overkomen (psychisch, fysiek en seksueel geweld, en een extreem isolement). 
     Het rapport is opnieuw schokkend. Van de zeven aanbevelingen uit 2024 is er slechts een overgenomen. De bekritiseerde gesloten afdelingen zijn opgeheven. Maar verder zijn de jongeren aan hun lot overgelaten. Met dramatische gevolgen. Driekwart van de deelnemers (38 jongeren) deed tussen beide rapporten een zelfmoordpoging; 6 jongeren zijn inmiddels overleden in totaal worstelde 87% met suïcidaliteit. Bijna een op de drie heeft een euthanasieverzoek ingediend of zit in een verstervingstraject. De jongeren beoordelen hun leven gemiddeld met een 4,8, tegenover een 7,4 onder leeftijdsgenoten landelijk. Het rapport zette de zaak opnieuw op scherp; begin juli kondigde de regering aan dat zij samen met Jeugdzorg Nederland en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op 29 augustus excuses en een hersteltraject aan deze jongeren zal gaan aanbieden. 
   Tegen die achtergrond is het Nationaal Monument Jeugdzorg voor mensen die een problematisch verleden hebben in de jeugdzorg meer dan een vorm van erkenning. Het is een vizier op de toekomst. Wie de glazen sculptuur in het midden van het monument van dichtbij bekijkt en na de nodige overpeinzingen weer achter zich laat, loopt over in tegels verzonken woorden die in de jeugdzorg van de toekomst centraal zouden moeten staan: rechten van het kind, liefdevolle aandacht, geen geweld, veilig zijn, gehoord worden, vertrouwen terugvinden. 

Huib Winkel & Huig de Groot
Het Nationaal Monument Jeugdzorg is er niet zomaar gekomen. Het heeft een lange aanloop gekend. Het is begonnen als een invulling van de eerste aanbeveling die de commissie-De Winter in juni 2019 deed: ‘Erkenning bieden aan slachtoffers van geweld in de jeugdzorg’. Het idee kwam na publicatie van het eindrapport als eerste op bij Huig de Groot, die een groot deel van zijn leven actie heeft gevoerd tegen misstanden in de jeugdzorg. Hij was eind jaren zestig zijn loopbaan begonnen als jeugdhulpverlener, maar was al snel tot de conclusie gekomen dat er veel mis ging in de jeugdzorg. Tot ver in de jaren zeventig was hij een van de gangmakers van de Belangenvereniging Minderjarigen (BM). Na een aantal jaren weg te zijn geweest was hij eind jaren tachtig nauw betrokken bij de acties van het Steunpunt Zetten, die uiteindelijk leidden tot de veroordeling van de Zettense psychiater Finkensieper.  Hij stond in 2021 met onder meer Daisy Petrona  ook aan de wieg van de na het rapport Onvoldoende beschermd van de commissie-De Winter opgerichte pressiegroep Jeugdhulp Voldoende Beschermd (JVB) waarmee hij in de acties tegen gesloten inrichtingen bij alle jeugdzorglocaties met een spandoek op de stoep heeft gestaan.   
     Waarschijnlijk was het idee van een Monument niet bij hem opgekomen, als niet kort voor het verschijnen van het rapport van de commissie-De Winter zijn beste vriend Huib Winkel door een noodlottig ongeval was overleden. Huib Winkel, die van zijn derde tot zijn achttiende jaar in kindertehuizen heeft doorgebracht, was zijn strijdmakker bij de BM en de acties van Steunpunt Zetten. Ze waren hecht bevriend, hun levens waren met elkaar verbonden geraakt. Het onverwachte verlies raakte hem diep. Een verdriet dat hij in de zomermaanden van 2019 deelde met de vriendengroep rond Huib, waaronder veel mensen met problematische ervaringen met de jeugdzorg en een verleden in tehuizen. 

Dat het echt waar is
Huig de Groot: ‘In die periode dacht ik: “Wat moeten we met die erkenningsmaatregelen van de commissie-De Winter, wat moeten we daar mee? Hoe voorkomen we dat alles weer vervliegt. Er moet iets blijvends komen, blijvend bewijs dat het allemaal echt is gebeurd, dat het echt waar is.” Zo ontstond het idee van een monument, dat ik voorgelegd heb aan de vriendengroep rond Huib. Wat vinden jullie van dit idee? Willen jullie meedoen?’
   Zo ontstond de Initiatiefgroep, die op 8 oktober 2019 de Stichting Nationaal Monument Geweld Jeugdzorg oprichtte. In de divers samengestelde groep was de 69-jarige Huig de Groot de man met de nodige ervaring, kennis en kunde om het voortouw te nemen en concrete organisatorische stappen te zetten. Hij zet het eerste plan op papier, brengt een Comité van Aanbeveling in stelling en lobbyt voor het initiatief bij de de politiek.
     Huig de Groot: ‘Maar ik had het niet gekund zonder de anderen, zonder hun meedenken, hun energie, zonder onze verbondenheid in de vriendschap en liefde voor Huib. Maar ook voor z’n broer Fred, die zelfmoord pleegde toen hij 24 jaar was, vooral vanwege alles wat hij in zijn lange tehuisperiode heeft meegemaakt. Fred woonde een tijdje in Woodrose, waar ik heb gewerkt, ik was zijn mentor, een vriend daarna, hij was de broer van Huib, we hielden van hem. Ik heb Fred gevonden na een eerste zelfmoordpoging, hij nam afscheid van me, toen hij wist dat hij een tweede poging zou doen die wel zou lukken. Zo is de Initiatiefgroep omringd door verdriet, door rouw, door het gemis van Huib, alsof het monument ook voor hem was, voor Fred, voor iedereen die ….. er kwam zoveel los aan herinneringen, aan ervaringen, aan verontwaardiging in ons gezamenlijke initiatief, in dat idee om een monument te willen oprichten, omdat nooit meer gezegd mocht worden dat het allemaal niet waar was.’

Gemeentelijke terughoudendheid
Aanvankelijk zag het ernaar uit dat het Monument snel een plek zou vinden. Op aandringen van de Kamerleden Lisa Westerveld (GroenLinks) en René Peters (CDA) kwam het ministerie van Justitie met een substantiële subsidie over de brug. Er werd een ontwerp gemaakt, waarna de stichting op zoek ging naar een plek in een centraal gelegen gemeente. Daar stokte het proces. Gemeenten toonden zich zeer terughoudend. Het verst kwam de initiatiefgroep nog met de gemeente Rhenen. Maar daar strandde het Monument uiteindelijk op bezwaren van omwonenden die bang waren dat het een hangplek voor jongeren zou worden. 
   Wat volgde was een frustrerende zoektocht langs gemeenten die met steeds wisselende argumenten nul op het request gaven. Voortrekker Huig de Groot stond in 2025 na vijf jaar op het punt de handdoek in de ring te gooien. De vriendengroep en medebestuursleden wisten hem echter te overtuigen om nog een laatste poging te wagen. Ze besloten nog een keer een oproep te doen en vroegen daarvoor  steun van de ministeries van Justitie en VWS, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en  de Beweging van nul, de beweging met psychiater Peter Dijkshoorn als een van de gangmakers, die er naar streeft om de teller van alles wat mis gaat in de jeugdzorg richting nul te doen bewegen: 0 uithuisgeplaatste kinderen, 0 gedwongen opnames, 0 wanhopige ouders, 0 zelfmoorden, 0 geweld et cetera. Zij ondertekenden mede de laatste oproep van de Stichting NMGJ aan gemeenten in het midden van het land om een plek te creëren voor het Nationaal Monument. 
   Twee gemeenten haakten hier op in: Apeldoorn en Tiel. Uiteindelijk vond het Monument dus op 12 juni 2026 een plek in het Zuiderpark in Apeldoorn, waar het in aanwezigheid van verantwoordelijk minister Mirjam Sterk, een groot aantal lotgenoten en betrokkenen bij de jeugdzorg onthuld werd.  Wel had de gemeente Apeldoorn erop aangedrongen om het woord Geweld uit de aanduiding van het monument te schrappen. Dat werd te confronterend gevonden. Een concessie die de stichting – enigszins moegestreden - uiteindelijk maar geslikt heeft. 

Stemmen van erkenning
Niet iedereen stond aanvankelijk positief tegenover het Nationaal Monument Jeugdzorg. Sommige lotgenoten vonden een monument vooral bij het verleden passen en gaven de voorkeur aan schadeherstel voor slachtoffers en concrete verbeteringen in de jeugdzorg. Zie daarvoor het UvH-rapport Daadwerkelijk veranderen, H10. 
      Tegelijkertijd bestond er brede behoefte aan een plek waar verhalen gedeeld konden worden en waar betrokkenen elkaar konden ontmoeten. Naarmate de onthulling van het monument dichterbij kwam, groeide het idee dat het monument ook deze functie kon vervullen.
     Tijdens de bijeenkomst op 12 juni 2026, voorafgaand aan de onthulling, lag de nadruk daarom op de ervaringen van direct betrokkenen. Zij kregen het podium. Namens de Stichting NMGJ sprak daarom niet voorzitter Huig de Groot maar Naomi van Aggelen, bestuurslid met een verleden in de jeugdzorg. Zij onthulde uiteindelijk het Monument. 
    Bij de bijeenkomst werd ook het boek Stemmen van erkenning gepresenteerd, met verhalen van jongeren uit heden en verleden. Minister Mirjam Sterk nam het boek in ontvangst. Zij herhaalde de excuses die de regering in 2019 had aangeboden en kondigde overleg met jongeren aan over verbetering van de jeugdzorg.
     De dag stond vooral in het teken van mensen met ervaringen in de jeugdzorg. Voor hen moet het Nationaal Monument Jeugdzorg een plaats worden van ontmoeting, erkenning, troost en hoop. 

Publicatiedatum: 23-06-2026
Datum laatste wijziging: 06-07-2026

Auteur(s): Jos van der Lans

---

Verwante vensters

• 1971 Belangenvereniging Minderjarigen
• 1990 Finkensieper en Steunpunt Zetten
• 2012 Geweld in de jeugdzorg - de commissies-Samson/Deetman/De Winter
• 2022 Monument voor Meisjes van de Goede Herder

Extra

Actieve plek
Het is niet de bedoeling dat het Nationaal Monument Jeugdzorg een stille plek wordt, overgeleverd aan de toevallige of individuele voorbijganger. Het moet een actieve plek worden, een magneet voor naar iedereen die zich inzet voor een betere jeugdzorg: lotgenoten, ervaringsdeskundigen, getroffenen, betrokkenen en professionals.  Wie daar aan mee wil doen, kan zich melden bij de Stichting NMGJ.

 

Een donkere en lichte kant
Het monument bestaat uit een glazen sculptuur gegoten in epoxy die op een roestvrijstalen sokkel staat en gemaakt is door glaskunstenaar Jannie Slootweg. De sculptuur bestaat uit cirkels waaruit twee grote vlammen of vleugels omhoog slaan. De vlammen kruisen elkaar en waaieren elk naar een kant uit. Ze hebben grillige contouren. De cirkels symboliseren de cirkels van leven. De sculptuur heeft een donkere kant en een lichte kant. De donkere kant staat voor verdriet, woede en de pijn vanuit het verleden. De cirkels van leven zijn aan deze kant onderbroken. De kleuren aan de andere kant zijn licht en helder en symboliseren toekomst, hoop, veerkracht en verbondenheid. De cirkels van leven zijn aan deze kant heel en lopen in elkaar over.

De onmthulling van het monument en de ervaringen en verhalen die daarbij horen, riep bij veel lotgenoten de nodige emoties op. Van links naar rechts: Carlijn Hoogeveen, Jason Bhugwandas, Faith Bruyning en Anna van Vanwijsberghe. 

Kleine geschiedenis van geweld in de jeugdzorg 
De stichting NMGJ heeft in 2021 de Canon sociaal werk gevraagd om begeleidende teksten te leveren voor informatiepanelen waarin op basis van onder meer de Canon zorg voor de jeugd de geschiedenis van het geweld toegelicht zou worden. Deze informatiepanelen zijn in het uiteindelijke ontwerp van het monument geschrapt, maar de begeleidende teksten zijn met behulp van een qr-code bij het monument op de website van de Stichting NMJG te lezen of via een audioregistratie te beluisteren. Deze ‘Kleine geschiedenis van geweld in de jeugdzorg’  is ook te raadplegen op een speciale pagina van de Canon sociaal werk en als Canon-podcast-aflevering #26 via Spotify of YouTube.

Literatuur

• Commissie Onderzoek naar Geweld in de Jeugdzorg (2019), Onvoldoende beschermd - Geweld in de Nederlandse jeugdzorg van 1945 tot heden. Den Haag: Ministeries van VWS en Justitie.
• Universiteit voor Humanistiek - Eva Mulder e.a. (2025), Daadwerkelijk veranderen - Evaluatie erkenningsmaatregelen voor slachtoffers van geweld in de jeugdzorg.  Rapport van het Wetenschappelijk Onderzoek en Datacentrum (WODC) en de Universiteit voor Humanistiek. Het rapport evalueert de uitvoering van de erkenningsmaatregelen naar aanleiding van het rapport ’Onvoldoende beschermd’ van de commissie-De Winter uit 2019.
• Jason Bhugwandass (2024), Eenzaam opgesloten & Eenzaam gestorven Op dinsdag 9 juni presenteert Jason in de Nieuwspoort in Den Haag ‘Eenzaam Gestorven’, het vervolg op zijn rapport Eenzaam Gesloten uit 2024. Waar het eerste rapport beschreef wát jongeren op de ZIKOS-afdelingen in Harreveld en Zetten is overkomen gaat dit rapport over de vraag die daarna kwam: hoe is het deze jongeren sindsdien vergaan?
• Annemiek Harder & Marlene van Steensel (2026), Explosieve Ervaringen: onderzoek naar kindermishandeling, erkenning & eerherstel van oud-bewoners van “Jeugddorp De Glind” Uitgave : Erasmus School of Social and Behavioural Sciences, Erasmus Universiteit Rotterdam, ISBN : 78-90-75289-87-9.
• Groot aantal auteurs-stemmen (2026), Stemmen van erkenning. Over kindermishandeling, geweld, erkenning en veiligheid in de jeugdzorg. Gezamenlijke uitgave van BE$YOU@, JVB en stichting NMGJ.

Aanvullend materiaal

• Organisatie (2026), Programma onthulling monument ’De Erkenning’ 
• Diverse auteurs (2026), LinkedIn-verzameling posts over de onthulling van het monument 

Links

• https://canonsociaalwerk.eu/monument_jeugdzorg
• Website stichting Nationaal Monument Geweld Jeugdzorg
• Jeugdhulp Voldoende Beschermd
• BE4YOU2
• Excuses en hersteltraject voor jongeren gesloten jeugdhulp

Video

YouTube, 15 juni 2026 | Volledige registratie van de bijeenkomst en de onthulling van het Nationaal Monument Jeugdzorg ’DE ERKENNING’op 12 juni 2026 in het Zuiderpark in Apeldoorn.

YouTube, 14 juni 2026 | Naomi van Aggelen, bestuurslid van de Stichting Nationaal Monument Geweld Jeugdzorg en ervaringsdeskundige, onthulpt op 12 juni het Nationaal Monument Jeugdzorg DE ERKENNING in het Zuiderpark te Apeldoorn.

YouTube, 16 juni 2026 | Registratie van de bijeenkomst en de onthulling door RTV Apeldoorn.

YouTube, 16 juni | Ter nagedachtenis aan mijn lieve vriendin Indra. Een gedicht voor Indra.Voorgedragen tijdens de onthulling van het Nationaal Monument Jeugdzorg "De Erkenning".

YouTube, 15 juni 2026 | Marlene van Steensel en de bijdrage van Daisy Petrona (JVB).

PODCAST

YouTube, 11 juni 2026 | Deze podcast staat in tien episodes, afgewisseld met getuigenissen van slachtoffers, stil bij een geschiedenis die te lang is weggemoffeld.

---

< Overzicht > Volgende venster >