Een staat van vrijblijvendheid

Het boek Een staat van vrijblijvendheid – 10 jaar VN-verdrag Handicap in Nederland is geschreven als een kritische analyse van de Nederlandse benadering van inclusie. De auteurs, baseren hun verhaal op gesprekken met ruim 40 direct betrokkenen. Onder hen bevinden zich ervaringsdeskundigen, politici (zoals Lucille Werner, Daan de Kort en Otwin van Dijk), juristen, architecten en beleidsmakers.

In 2026 is het 10 jaar geleden dat het VN-verdrag Handicap van kracht werd in Nederland. Reden voor een feestje? Nee, betogen Illya Soffer en Stan Verhaag in dit boek. Niet voor niets velde een VN-comité eind 2024 een hard oordeel, en omschrijft Otwin van Dijk (Kamerlid ten tijde van de ratificatie) de aanpak van Nederland als ‘tergend traag’.

Waarom gaat het juist in ons land zo moeizaam? Waarom verdiepen kabinetten zich slechts mondjesmaat in wat het betekent om met een beperking te leven, in hoe je de maatschappij toegankelijk inricht? Waarom biedt de gang naar de rechter amper soelaas voor mensen met een beperking? En vormt de Nationale Strategie 2040 een keerpunt?

Aan het woord komen ruim 40 betrokkenen, onder wie (naast Van Dijk) rolstoelarchitect Ed. Bijman; presentator en oud-Kamerlid Lucille Werner; burgemeester Yolanda Hoogtanders; Tweede Kamerlid Daan de Kort (VVD); en Cathelijne Denekamp, manager toegankelijkheid Rijksmuseum. Op basis de gesprekken en eigen onderzoek concluderen de auteurs: ‘Wie de balans opmaakt van tien jaar VN-verdrag Handicap in Nederland, kan moeilijk om ongemakkelijke conclusies heen. De voortgang is traag. De vrijblijvendheid groot.’

De auteurs weten waarover ze schrijven. Sinds 25 jaar volgt journalist Stan Verhaag hoe Nederland omgaat met inclusie. Illya Soffer was tien jaar lang directeur van belangenorganisatie Ieder(in). Samen zoeken ze in dit boek naar oorzaken voor de trage voortgang. Het gaat over de moeizame ratificatie, de allesbepalende decentralisaties, de vermaledijde gemeentelijke beleidsvrijheid, het neoliberale gedachtegoed en het Nederlandse zelfbeeld (‘Is er een probleem dan?’).

Soffer en Verhaag schetsen ook hoe het anders kan. Ze dragen concrete oplossingen aan om de huidige situatie te doorbreken. Ze schetsen een visie waarin de overheid de regie terugneemt, wetgeving dwingender wordt en investeren in een toegankelijke samenleving niet langer als gunst, maar als een fundamenteel mensenrecht wordt behandeld. Er is dus hoop; de auteurs pleiten voor een deltaplan waarmee ‘vrijblijvend’ kan worden ingeruild voor ‘beklijvend’. Een route naar échte inclusie.