Historisch bewijs voor prominente rol opbouwwerkers in energietransitie

Actieplan Opbouwwerk voor Energieke Wijken

Op 28 mei 2025 bood het Nationaal Klimaat Platform haar vijfde signaleringsrapport ‘Bestaanszekerheid in de buurt’ aan het kabinet aan. In dit rapport doet het Platform twaalf voorstellen om de aanpak van energiearmoede te versnellen. Een van de aanbevelingen betreft het versterken van lokale gemeenschappen. De verduurzaming, aldus het NKP, lukt alleen maar met betrokkenheid van onderop. Zonder sterke gemeenschappen géén sociale energietransitie.

Het NKP ziet daarin een belangrijke rol weggelegd voor opbouwwerkers. Samen met de netwerkorganisatie Krachtproef heeft het Platform een Actieplan Opbouwwerk voor Energie wijken opgesteld waarin de rol van opbouwwerkers wordt uitgewerkt en een schatting wordt gemaakt van het aantal opbouwwerkers wat nodig is om de energietransitie tot een succes te maken. Dat aantal wordt geschat op ruim 2000 extra opbouwwerkers, die daarvoor de komende jaren zullen moeten worden opgeleid.

Het Actieplan steunt op een historisch essay van publicist Jos van der Lans, waarin hij aanhaakt op het feit dat het opbouwwerk in Nederland in 2025 honderd jaar bestaat. In het essay “Waarom de energietransitie zonder opbouwwerk vast gaat lopen!” laat hij zien dat op belangrijke momenten in de geschiedenis het opbouwwerk een cruciale rol heeft gespeelt. Bij het begin in Drenthe om de armoede te boven te komen, in de wederopbouw om in snel veranderende steden te werken aan gemeenschapsvoorzieningen en in de jaren zeventig en tachtig om de stadsvernieuwing vlot te trekken. Die ervaring moet volgens Van der Lans worden doorgetrokken naar de energietransitie, een opgave die volgens hem omvangrijker is dan die van de stadsvernieuwing waarin zo’n 23 miljard euro mee gemoeid was.

Van der Lans: ‘Opbouwwerk staat voor een professie die op meerdere momenten in de moderne sociale geschiedenis van Nederland van cruciaal belang is geweest, maar wiens rol in de geschiedenisboeken zelden of nooit vermeld wordt. Het werk is niet of nauwelijks zichtbaar in de politieke arena’s, het werk kent geen uitgesproken leiders die aanschuiven bij praatprogramma’s, het werk staat niet bol van grootse opinies en eindeloze vergezichten. Voor de media blijven de meeste opbouwwerkers onzichtbaar, ze bewegen in de haarvaten van de samenleving, brengen mensen in beweging, stimuleren hun organiserend vermogen, wijzen de weg, steken hun handen uit de mouwen, maar als de schijnwerpers erop staan, bevinden ze zich in de coulissen.‘