Met het overlijden van Bert Middel (Groningen, 24 juni 1952 – 2026) verliest de Nederlandse sociaaldemocratie een bestuurder en politicus wiens belangstelling zich gedurende zijn hele loopbaan uitstrekte tot de positie van mensen die niet vanzelfsprekend toegang hadden tot macht, invloed en maatschappelijke zekerheid. Middel was Tweede en Eerste Kamerlid voor de PvdA, burgemeester van Smallingerland en dijkgraaf van Noorderzijlvest. Minder zichtbaar, maar minstens zo kenmerkend voor zijn loopbaan, was zijn langdurige betrokkenheid bij het welzijnswerk en bij de ontwikkeling van het sociaal werk als maatschappelijke professie. Hij had een zwak voor opbouwwerk, slaagde erin om de landelijke ondersteuningsstructuur van het opbouwwerk lange tijd overeind te houden en publiceerde vele kritische beschouwingen in het vakblad MO Samenlevingsopbouw. 

Dossier artikelen Bert Middel in Canon samenlevingsopbouw

De excuses die de regering zaterdag 31 augustus mede namens Jeugdzorg Nederland en de VNG officieel aanbod aan de tienduizenden kinderen die de afgelopen decennia in de gesloten jeugdzorg zijn weggestopt hebben wisselende reacties opgeroepen. Sommigen zien het als een eerste stap en hoepen dat de herstelmaatregelen met kracht worden doorgezet en dat de gesloten jeugdzorg, die nog steeds bestaat, versneld wordt opgeheven. Anne Krijtenburg, die vanuit Stichting ExpEx heeft meegedacht met de excuses:  "Wij vinden ook dat het te lang heeft geduurd en dat we nog niet klaar zijn. Maar ik zie dit wel als goede, eerste stap."

Anderen, zoals Jason Bhugwandass die met twee vernietigende  rappoorten de discussie over de gesloten jeugdzorg heeft aangewakkerd,  is ronduit teleurgesteld. In zijn netwerk hoorde hij weinig animo voor excuses: „Het hadden welgemeende, doorleefde excuses moeten zijn, met passende maatregelen. In appgroepen zeggen veel jongeren dat ze dat niet zo ervaren”, zei hij eerder tegen de Volkskrant. Hij was ook niet bij de bijeenkomst aanwezig. Op zijn gezondheid en welzijn heeft de kwestie een zware wissel getrokken. Daarom heeft hij laten  weten dat hij na deze excuses klaar is met zijn voortrekkerswerk en „uit het publieke oog” verdwijnt: „Hoewel het excuus wordt gepresenteerd met een komma, is het voor mij een punt. Voor mij stopt het hier. Ik ben te ziek.” Hij heeft verschillende aandoeningen en „wil nu tijd en ruimte voor mijzelf en mijn naasten”, aldus Bhugwandass op Instagram.

In de Groene Amsterdammer reconstrueerde Pieter Hilhorst de geschiedenis van het ontstaan van de gesloten jeugdzorg.  

Zie ook: 2026 Monument De Eerkenning

Tekst van de excuses.

Op 1 september stond Nederland Zorgt Voor Elkaar (NLZVE) stil bij haar tienjarige bestaan. Tegelijkertijd nam de initiatiefnemer en grote gangmaker Jan Smelik afscheid als algemeen coördinator. Onder zijn niet-aflatende inspanningen groeide het aantal zorgcoöperaties en zorggemeenschappen in Nederland van een handvol tot enige duizenden. Wat in 2010 begon met een initiatief in het dorp Austerlitz ('Austerlitz zorgt’) groeide in tien jaar tijd uit tot een heuse beweging met meer dan 2000 initiatieven.

Reden genoeg om van Jan Smelik een biografische schets op te nemen in het Biografisch Portaal Sociaal Werk. Tegelijkertijd was dat aanleiding voor het HCSW om te gaan nadenken hoe we elk jaar een aantal mensen met bijzondere historische verdiensten in het zonnetje te zetten. Daar gaat het HCSW een passende vorm voor  bedenken, maar op 1 september overhandigde Jos van der Lans namens het HCSW een certificaat waarin Jan Smelik en NLZVE daarvoor alvast genomineerd worden.

In de allerlaatste aflevering van het roemruchte tv-programma Zomergasten was psychiater Jim van Os te gast. Een van de beelden die hij de revue liet passeren was een tv-interview met Jan Foudraine uit de jaren zeventig. Foudraine werd bekend met zijn boek - een bestseller - ‘Wie is van hout’, waarin hij  de psychiatrie opschudde. De link met het heden is snel gelegd: ook Van Os is al jaren een criticaster van de manier waarop de ggz momenteel is georganiseerd. Ook pleit hij onder meer voor het afschaffen van de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). Dit is momenteel het belangrijkste handboek in de psychiatrie en de ggz. 

Terug naar Foudraine. Wat beoogde hij met zijn kritiek op de psychiatrie en hoe zag zijn levenspad eruit?  

Op 31 augustus is, op 78 jarige leeftijd, Elco Brinkman overleden. Brinkman heeft een grote staat van dienst als christendemocratische politicus. Hij was in de jaren tachtig acht jaar minister in de no-nonsense kabinetten Lubbers I en II. Toen hij aantrad was hij 34 jaar en daarmee een van de jongste ministers ooit. Hij wist al snel de linkse gemoederen in beroering te brengen met zijn pleidooi voor ‘een zorgzame samenleving’. De verzorgingsstaat, zo meende hij, was veel te ver doorgeschoten. De opdringerige overheid had mensen afhankelijk gemaakt en hun eigen verantwoordelijkheid ondermijnd. Hij wilde het initiatief terugleggen naar de samenleving.

Met dat argument haalde hij een streep door het op maakbaarheidsidealen gebaseerde welzijnsoptimisme van de jaren zeventig, die het welzijnswerk de wind in de zeilen had geblazen. Hij trok nationale wetgeving in en ijverde voor het decentraliseren van welzijnstaken naar de gemeente, wel met aftrek van een stevige bezuinigingen. Ook zette hij de bijl aan de wortel van het enorme aantal landelijke koepels die het welzijnsbeleid indertijd vorm gaven.  

Als alternatief voor de maakbare (en volgens hem onvermijdelijk bureaucratische) overheid zette hij de deur open voor marktwerking in de publieke sector door in 1987 de commissie-Dekker aan het werk te zetten die als eerste toen nog voorzichtige voorstellen deed om marktwerking in de zorg te introduceren. 

Brinkman was niet geliefd. Hij zaaide met zijn opvattingen hoon in progressieve kringen, maar met het verstrijken van de jaren negentig kreeg zijn gedachtegoed steeds meer navolging. Het is niet moeilijk om historische lijnen te construeren tussen hedendaagse termen als participatie, eigen kracht, eigen verantwoordelijkheid, ja zelfs samenredzaamheid en zorggemeenschappen en het gedachtegoed dat Brinkman begin jaren tachtig ontvouwde over de zorgzame samenleving. Hij mag dan door velen zijn verguisd, zijn opvattingen hebben diepe sporen nagelaten. 

De verbijstering was groot nadat bekend geworden was dat het op 12 juni in Apeldoorn onthulde monument De Erkenning, het monument tegen het geweld in de jeugdzorg was vernield. Het bovenste deel van het glazen kunstwerk is er met grof geweld van afgebroken. Voor de vele mensen die met geweld in de jeugdzorg te maken hebben gehad kwam dit bericht hard aan. Dat uitgerekend dit monument het slachtoffer is van een gewelddaige aanslag is moeilijk verteerbaar. Het is alsof hen de erkenning van het leed niet wordt gegund. De verantwoordleijke stichting onderzoekt momenteel in overleg met de gemeente Apeldoorn, een verzekeringsmaatschappij en de kunstenaar hoe en op welke manier de schade hersteld kan worden. 

Op de foto Naomi van Aggelen, bestuurslid stichting NMGJ, bij het vernielde kunstwerk.